ΟΙ ΑΠΕΙΡΟΙ ΚΟΣΜΟΙ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Διηγήματα, ευφάνταστες λογοτεχνικές θεωρίες και πανέξυπνα σχόλια. Η Αναφορά Περιπτώσεων του Αλέξανδρου Σχινά αποτελεί ένα απολαυστικό ανάγνωσμα όπου συγκεντρώνονται διαφορετικά είδη λόγου. Κοινός όμως παρονομαστής όλων των κειμένων του βιβλίου είναι από τη μία οι  εκφραστικοί πειραματισμοί και από την άλλη ο καγχασμός των καθιερωμένων και η αποδόμηση της εκάστοτε εξουσίας.

Αρχικά εντυπωσιάζουν τα παιγνιώδη λογοτεχνικά μανιφέστα του συγγραφέα, τα οποία ισορροπούν μάλιστα με δεξιοτεχνία ανάμεσα σε δύο αντίθετα άκρα: στην αποδοχή των μοντερνιστικών αφηγηματικών τρόπων αλλά ταυτόχρονα και στη σάτιρά τους. Έτσι, ο Σχινάς μας εξηγεί ότι κάθε αφήγηση δεν είναι κάτι άλλο παρά μια «κοσμοκατασκευή». Εν συνέχεια μας αναλύει τις διάφορες μεθόδους κατασκευής κόσμων. Ο «υπερλεξισμός» είναι μία από αυτές: λέξεις  που αλλοιώνονται, σπάνε και αναδημιουργούνται σχηματίζοντας μέσα από μια υπερδιέγερση της έκφρασης άπειρα λογοτεχνικά σύμπαντα. Το αποτέλεσμα βέβαια στην πράξη είναι μια αλυσίδα γοητευτικά αλλόκοτων και πολλές φορές αστείων νεολογισμών.

Η επίδειξη τόσο της τεχνικής όσο και της αχαλίνωτης συγγραφικής φαντασίας συνεχίζεται και μέσα από μια σειρά  κειμένων, στα οποία ένα ασήμαντο έναυσμα αρκεί για να ξετυλιχθούν ολόκληρες αφηγήσεις. Επομένως, άλλοτε παρακολουθούμε το χείμαρρο των σκέψεων ενός πεζού τη στιγμή που παράτυπα διασχίζει μια διάβαση (το φανάρι είναι ακόμη κόκκινο) και άλλοτε βυθιζόμαστε στα συναισθήματα και τις εικόνες που δημιουργούνται σε κάποιον όταν αντικρύζει το ελάχιστο: ένα κοχύλι. Το χαρακτηριστικότερο όμως έργο αυτής της ενότητας είναι το Ενώπιον Πολυβολητού. Περιγράφει τη λειτουργία μιας φουτουριστικής μηχανής που παράγει αφηγήσεις. Το μόνο που χρειάζεται είναι να της εισάγουμε λίγες λέξεις και να της δώσουμε τις κατάλληλες εντολές. Μετά αυτή αναλαμβάνει να μας «πολυβολεί» με αδιάκοπες ιστορήσεις.

Ιδιαίτερα υποβλητικά είναι και εκείνα τα διηγήματα του βιβλίου που μας τοποθετούν εντός ενός εφιαλτικού κόσμου, στον οποίο ενεδρεύει μια παράλογη εξουσία. Σε αυτά ο συγγραφέας στήνει σταδιακά μπροστά μας ένα καταδυναστευτικό μηχανισμό που παραμονεύει παντού και φτάνει να βυσσοδομεί  απέναντι σε ανυποψίαστους πολίτες: είτε πρόκειται για  έναν απλό αποστολέα μιας επιστολής είτε για ένα δυστυχή ναυαγό.

Στην κορυφαία του πάντως ιστορία, με τίτλο Ο Πόλεμος, ο Σχινάς θα εμφανίσει με κάθε λεπτομέρεια την αποπνιχτική δυστοπία μιας ανελέητης εξουσίας. Θα περιγράψει μια κοινωνία όπου οι αρχές έχουν ενσταλάξει την φιλοπόλεμη παράνοια. Παντού βλέπει κανείς ερπύστριες και αξιωματικούς, ενώ οι ανήλικοι φοιτούν υποχρεωτικά σε  σχολές πολέμου. Η πειθαρχία στην παραμικρή διαταγή της ιεραρχίας είναι μονόδρομος. Παράλληλα, το ανόητο κυριαρχεί απόλυτα. Τα όπλα που κρατάνε όλοι είναι ξύλινα, γίνονται παρελάσεις συνέχεια άνευ λόγου, ηχούν ακατανόητοι συναγερμοί, το πεδίο των μαχών είναι άγνωστο. Όλα αυτά  μάλιστα μας δίνονται με μια ενδιαφέρουσα τεχνοτροπία: μέσα από ένα πολυδαίδαλο οικοδόμημα ονείρου όπου τα λογικά άλματα είναι ο κανόνας και τα σκηνικά αλλάζουν εν ριπή οφθαλμού.

Ο Αλέξανδρος Σχινάς υπήρξε ένας από τους βασικούς συνεργάτες του πρωτοποριακού λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι. Στο ευρύ κοινό έγινε γνωστός μέσα από τις ραδιοφωνικές του εκπομπές εναντίον της επτάχρονης δικτατορίας (στο ελληνικό πρόγραμμα της Deutsche Welle). Εξέδωσε δύο ακόμη έργα. Στο Για την υπεράσπισι της Ελληνικής Εγκεφαλοκρηπίδας εκθέτει τις απόψεις του για το γλωσσικό ζήτημα. Ειδικότερα, μεταξύ άλλων υποστηρίζει με πάθος τη συνέχιση της χρήσης του τελικού ιώτα για τα αρχαιόκλιτα θηλυκά ουσιαστικά (π.χ. σκέψι, δύναμι) . Έγραψε επίσης και την Παρτίδα, μία νουβέλα στην οποία ένας σκακιστικός αγώνας ζωντανεύει και μας περιγράφεται από την οπτική του λευκού βασιλιά.

Δυστυχώς τα περισσότερα έργα του έχουν σήμερα εξαντληθεί και κατά συνέπεια είναι δυσεύρετα.  

Αναφορά Περιπτώσεων
Αλέξανδρος Σχινάς
Εστία (Αθήνα) 1989

Γιάννης Φλυτζάνης