ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ EX-LIBRIS: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΕΚΤΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ

1. «Θαύμα ιδέσθαι» είναι ο τίτλος της έκθεσης χαρακτικών της γκαλερί σας στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, που έχει θέμα εμπνευσμένο από τα ομηρικά έπη: Μιλήστε μας για την έκθεση που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη, για το θέμα, τις συμμετοχές, την πορεία της.

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια εκτός από πηγή γνώσης για την ιστορία και τη μυθολογία των αρχαίων χρόνων αποτελούν ανέκαθεν και πηγή καλλιτεχνικής έμπνευσης. Τα ομηρικά θέματα έχουν εμπνεύσει παγκοσμίως πολλούς καλλιτέχνες μεταξύ των οποίων και χαράκτες. Με πολλή χαρά λοιπόν παρήγγειλα πριν από χρόνια τα πρώτα μου χαρακτικά έργα με θέματα από τα ομηρικά έπη. Κι όσο τον μελετούσα, ο μύθος με μάγευε. Και η γνώση γινόταν τέχνη. Έτσι, σιγά-σιγά η συλλογή με έργα εμπνευσμένα από τον Όμηρο μεγάλωνε. Μα και εγώ ωρίμαζα. Και αυτό αντικατοπτριζόταν στις παραγγελίες που έδινα στους καλλιτέχνες. Σε επαφή που είχαμε με τους συντελεστές του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης αποφασίσαμε πως δεν θα υπήρχε καλύτερη αναφορά στην ελληνική μας κουλτούρα από μια έκθεση με θέματα εμπνευσμένα από τις ομηρικές συνθέσεις. Έτσι λοιπόν εκτίθενται σήμερα στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης αυτά τα αξιόλογα έργα με την εξαιρετική τεχνική και την ποιητική έκφραση.

«Θαύμα ιδέσθαι» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης 

2. Οι κοσμοπολίτες, οι καζαντζακικοί «ξωτάρηδες», Εύα και Χρήστος Γιαννάκος, δημιούργησαν με πολύ μεράκι κάποια χρόνια πριν την γκαλερί τους στις Αρχάνες της Κρήτης. Δώστε μας μια γενική εικόνα για την γκαλερί και πείτε μας ποια είναι η θέση του Ξωτάρη στην καρδιά της Εύας και του Χρήστου, στον κύκλο των συλλεκτών, στην υπόθεση των ex libris και της χαρακτικής γενικότερα.

To μοναδικό σε ομορφιά πέτρινο καστρόσπιτο των Αρχανών είναι ένας ζωντανός βράχος. Κτισμένο το 1870 από παραδοσιακούς Καρπαθιώτες κτίστες, μας περίμενε εκεί υπομονετικά για πολλά χρόνια. Κι έμελλε να γίνει ο θεματοφύλακας μιας μοναδικής συλλογής κοντά σαράντα χιλιάδων χαρακτικών και Exlibris, της μεγαλύτερης συλλογής στην Ελλάδα και μιας από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη. Πανέμορφο, αγέρωχο, δυνατό και τρυφερό. Πώς μπορείς να μιλάς έτσι για ένα σπίτι; Μα δεν είναι απλά ένα κτίριο. Είναι πραγματικά για εμάς ένας ζωντανός βράχος. Ένας βράχος που αναπνέει μέσα σε μια μαγική, μυρωδική κοιλάδα. Η οικογένειά μας λοιπόν συμπεριλαμβάνει πλέον και αυτό το παιδί, αυτό το πέτρινο μωρό.

Την αγάπη μας για τα χαρακτικά επιβεβαιώνει η αγάπη που δείχνουν για εμάς καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο. Υπάρχει ένα αόρατο δέσιμο με πολλούς από αυτούς. Έχουμε δειπνήσει και κοιμηθεί στα σπίτια τους. Έχουμε μοιραστεί σπαρτιατικά τον χώρο τους. Η χαρακτική για εμάς είναι ταξίδι και αναζήτηση. Είναι περιπέτεια. Και θα συνεχίσει να είναι έτσι για όσο ακόμα μπορούμε να ταξιδεύουμε.

Να σημειώσω εδώ ότι η συλλογή του Ξωτάρη βραβεύτηκε με το Χρυσό βραβείο “San Min Cup” που δόθηκε από την Shanghai Fu Xian Zhai International Exlibris Association κατά τη διάρκεια του 5th Fu Xian Zhai International Competition and Collection Exhibition 2011 στη Σαγκάη.

Xotaris – Art Forum

3. Γιατί ex libris; Τι σας έκανε να τα ξεχωρίσετε και να αφιερωθείτε σ’ αυτά;

Εx Libris. Μοναδικά μικρά αριστουργήματα. Ένας πολύ μικρός χώρος για να απλωθεί η αφήγηση μιας ιστορίας, ενός μύθου, μιας εμπειρίας, μιας μικρής περιπέτειας. Και η συλλογή τους μια μαγευτική διαδικασία που δεν τελειώνει ποτέ. Συχνά αισθάνομαι σαν το παιδί του Δημοτικού που αντάλλασσε κάποτε χαρτάκια ή τσιγκάκια. Είναι μεν ανταγωνισμός για τα καλύτερα κομμάτια, μα ανταλλάσσοντας γνωρίζει κανείς κάτι και για τον άλλο συλλέκτη. Είναι γενικά μια μοναδική εμπειρία, ένα ταξίδι στην πραγματικότητα μα και με τη φαντασία. Ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο. Η συλλογή χαρακτικών είναι τόσο μοναδική όσο μοναδική είναι και η αντίστοιχη τέχνη.

4. Η τεχνολογική εξέλιξη κάνει την παραγωγή των ex libris να μοιάζει εύκολη υπόθεση. Πόσο εύκολη υπόθεση είναι λοιπόν η δημιουργία ενός βιβλιοσήμου στις μέρες μας; Ποια είναι σε γενικές γραμμές η διαδικασία παραγωγής τους;

Η απόκτηση Exlibris είναι μια σχετικά εύκολη διαδικασία. Αρκεί να παραγγείλεις σε κάποιον καλλιτέχνη που σου αρέσει ο ιδιαίτερος τρόπος έκφρασής του ένα συγκεκριμένο θέμα. Ανάλογα με την τεχνική που ζητάς, και εφόσον ο καλλιτέχνης ασχολείται με αυτή, θα πάρεις από 50 έως 100, ή ίσως και λίγα περισσότερα, έργα με το θέμα που ζήτησες. Η εκτύπωση γίνεται όμως με απόλυτα παραδοσιακό τρόπο, γι’ αυτό και δεν είναι δυνατόν να τυπωθούν περισσότερα από μερικές δεκάδες. Η μήτρα (μια πλάκα από χαλκό, τσίγκο, πέτρα, ξύλο και άλλα πιο μοντέρνα υλικά εγχάραξης) δεν αντέχει και φθείρεται. Έπειτα, τα χαρακτικά αυτά ανταλλάσσονται σε διεθνείς συναντήσεις και ενίοτε μάλιστα βραβεύονται.

5. Με ποια κριτήρια αξιολογούν οι γνώστες του αντικειμένου τα χαρακτικά των ex libris;

Βάσει του αριθμού εκτυπώσεων, της τεχνικής, του καλλιτέχνη, της χρονολογίας, της σχολής και άλλων κριτηρίων. Όσο λιγότερες είναι οι εκτυπώσεις, όσο πιο δύσκολη είναι η τεχνική, όσο πιο γνωστός και καλός είναι ο καλλιτέχνης τόσο πιο σπάνιο είναι ένα έργο και τόσο πιο δύσκολα ανταλλάσσεται. Σημαντικότατο κριτήριο για την αξιολόγηση ενός χαρακτικού είναι επίσης το θέμα και η σύνθεση. Ακόμα και οι ίδιοι καλλιτέχνες δημιουργούν έργα με πιο περίπλοκες ή απλούστερες συνθέσεις.

6. Πόσο κοστίζει το ex libris ενός καλού χαράκτη; Η απόκτηση βιβλιοσήμων υψηλής τέχνης είναι “σπορ” για πολύ λίγους;

Το αντίθετο, είναι τέχνη για πολλούς. Τα εκατό κομμάτια στοιχίζουν από 500 έως και 1200 ευρώ ανάλογα με τον καλλιτέχνη και τη σχολή. Για παράδειγμα η βουλγαρική σχολή, αν και είναι ιδιαίτερα υψηλής τεχνικής, δεν είναι ακριβή. Οι πιο δυνατές σχολές στο χώρο είναι η ουκρανική, η τσεχική, η λευκορωσική, η ρωσική αλλά και άλλες.

7. Δώστε μας συνοπτικά την εικόνα της υπόθεσης των ex libris στη χώρα μας.

Το επίπεδο της Ελληνικής χαρακτικής είναι υψηλό μα η έννοια των Exlibris τώρα αναπτύσσεται.

8. Από την άλλη, ποια είναι η ανταπόκριση των φιλότεχνων σ’ αυτό το είδος εφαρμοσμένης τέχνης;

Στο εξωτερικό πολύ μεγάλη. Κυρίως στη Γερμανία, την Τσεχία, την Ολλανδία και την Αμερική. Σε πολλές χώρες διοργανώνονται συναντήσεις ανταλλαγών, μα τα κυριότερα ετήσια γεγονότα είναι της Γερμανίας την άνοιξη και της Τσεχίας το φθινόπωρο.

9. Συνήθως, υποθέτω, ένας συλλέκτης ex libris δεν μπορεί παρά να είναι και βιβλιόφιλος. Πόσο βιβλιόφιλος και φιλαναγνώστης είναι ο Χρήστος Γιαννάκος, τι του αρέσει να διαβάζει, ποια (τρία ίσως) βιβλία ξεχωρίζει στην αναγνωστική του πορεία και ποιο βιβλίο διάβασε τελευταία (και του άρεσε ή δεν του άρεσε);

Δεν είναι απαραίτητο πως ο συλλέκτης βιβλιοσήμων είναι και βιβλιόφιλος. Προσωπικά, ασχολούμαι με τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής κουλτούρας. Με τη μυθολογία, την ιστορία αλλά και με τα παιδικά παραμύθια – αυτά αρέσουν και στο γιο μου.

10. Έχουν καθόλου χρηστική αξία για εσάς προσωπικά τα ex libris που συλλέγετε; Αποφασίζετε να χρησιμοποιήσετε ορισμένα επικολλώντας τα σε αγαπημένα σας βιβλία; Ποιο βιβλίο κοσμεί το αγαπημένο σας ex libris ή, έστω, ποιο βιβλίο θα κοσμούσε;  

Πρέπει να τοποθετούμε τα βιβλιόσημα στα βιβλία. Με αυτό τον τρόπο προστατεύονται κιόλας. Αλλά τις περισσότερες φορές δεν είναι απαραίτητο ότι συμβαίνει.

Τα καλύτερα χαρακτικά μου είναι η Κίρκη και η Καλυψώ του Λευκορώσου Vladislav Kvartalny και θα κοσμούσαν άνετα το βιβλίο –μοναδικό έργο- «Υπερίων» του Γερμανού Φρήντριχ Χαίλντερλιν.

11. Ποια σειρά ή ποιο συγκεκριμένο ex libris ξεχωρίζετε ως αγαπημένο;

Δεν μπορώ να πω εύκολα. Όλα μού αρέσουν αλλά κυρίως όσα είναι εμπνευσμένα από την ελληνική μυθολογία. Ίσως του Vladislav Kvartalny, που είναι και η πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά με θέματα από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.

12. Αγαπημένοι σύγχρονοι χαράκτες ex libris.

Vladislav Kvartalny, Evgenia Timoshenko, Julian Jordanov, Peter Velikov, Robert Baramov, Eduard Penkov, Peter Lazarov, Hanna Glowacka, Chen Hao, Jurij Jakovenko, Anna Tikhonova, Roman Sustov, Tanya Krasteva, Oldrich Kulhanek, Jan Cernos, Ichibun Sugimoto, B.Sayuka, Oleg Yakhnin, Vladimir Zuev, Μίλτος Πεταλάς, Λεωνίδας Γιαννακόπουλος, Πάνος Πάλογλου, Μανόλης Γιανναδάκης, Μιχαήλ Φαλκώνης, Φλοράνς Χρηστάκη, Hedwig Pauwels, Patricia Nik Dad, Elena Vutova, Vladimir Vereschagin, Albin Brunovsky, Hanna Capova και πολλοί, πολλοί άλλοι.

13. Αγαπημένο θέμα ή θέματα, αγαπημένα μοτίβα.

Αρχαία ελληνική μυθολογία και ιστορία. Ερωτισμός με την έννοια του αρχαίου ελληνικού κάλλους. Ανάδειξη της ομορφιάς του σώματος και της κίνησης.

14. Τι προσδοκά και τι εύχεται ο Χρήστος Γιαννάκος για τη συλλογή του και τον “Ξωτάρη” αλλά και για τη χαρακτική στη χώρα μας;

Να μπορέσει να μεγαλώσει η συλλογή με θέματα που αναδεικνύουν κυρίως την ελληνική κουλτούρα και να προωθηθεί μ’ αυτόν τον τρόπο η τέχνη της χαρακτικής-exlibris στη χώρα μας.

Ευχαριστούμε θερμά το Χρήστο Γιαννάκο για τη συνέντευξη που μας παραχώρησε. Μοιραζόμαστε μαζί του τις ίδιες προσδοκίες όσον αφορά την υπόθεση των Ex-Libris και του ευχόμαστε καλή επιτυχία στο «Θαύμα ιδέσθαι», που σύντομα θα ταξιδέψει έξω από τα σύνορα της χώρας.

Το αφιέρωμα θα συνεχιστεί στο επόμενο τεύχος του Bookstand με ποιήματα να συνοδεύουν τις θεές και θνητές καλλονές της Οδύσσειας, όπως τις φιλοτέχνησαν οι σημαντικοί χαράκτες των ex libris που εκτίθενται μέχρι και τις 15 Οκτωβρίου στο Ίδρυμα.

Στη σελίδα μας στο facebook μπορείτε να θαυμάσετε ένα δείγμα από τα ex libris της συλλογής του Χρήστου Γιαννάκου και καλλιτεχνών που φιλοξενήθηκαν κατά καιρούς από τον Ξωτάρη.

Το Ακάρεο του Bookstand