ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΑΜΑΛΟΥΚΑ

Πόσο πίσω στην παιδική σας ηλικία πάει η βιβλιοθήκη σας; Έχετε κρατήσει τα περιπετειώδη μυθιστορήματα που διαβάζατε μικρός, το πρώτο Αστερίξ που αποκτήσατε, την εγκυκλοπαίδεια Ήλιος και τα ταλαιπωρημένα σχολικά σας εγχειρίδια;

Περίμενα αυτή την ερώτηση πώς και πώς. Γενικώς κρατάω τα πάντα, έτσι έχω όλα τα βιβλία που διάβασα μικρός. Ξεχωρίζω: «Τα τέρατα των θαλασσών, «20.000 λεύγες υπό τη θάλασσα (ίσως εδώ να εντοπίζεται ο πρώτος επηρεασμός της έννοιας «βιβλιοθήκη» που θα με στοιχειώνει για όλη μου τη ζωή), αλλά και το «Η τάξη που πετάει» του Έριχ Καίστνερ (το οποίο ήταν κακέκτυπο κι ίσως και γι’ αυτό τόσο αγαπημένο). Η εγκυκλοπαίδεια που πρωτοχρησιμοποίησα ήταν η «Για σας παιδιά» που καταστράφηκε από νερό και πετάχτηκε. Το ίδιο και τα περισσότερα σχολικά μου βιβλία, τα οποία δεν αποζήτησα ποτέ όπως και τα τετράδια μου. Για τον Τεν Τεν, τον Αστερίξ και τον Λούκι Λουκ τώρα, έχω μια λατρεία στα όρια του φετιχισμού. Μ’ αυτά μεγάλωσα (όπως και με το Αγόρι και το Μίκι Μάους φυσικά). Τα πέτυχα την εποχή που τα ξαναέβγαλε ο Ψαρόπουλος με μεταφράσεις Ταχτσή ή απόδοση στα ελληνικά του Αργύρη Χιόνη, αποδόσεις εκπληκτικές που δεν έχουν καμία σχέση με τις τωρινές εκδόσεις και τις οποίες θυμάμαι απ’ έξω, όπως και η κόρη μου με την οποία μπορούμε να συζητάμε για ώρες ανταλλάζοντας τις ατάκες των ηρώων του Αστερίξ. Το άσχημο της υπόθεσης: μια μαύρη μέρα, όταν ήμουν δεκαεφτά χρόνων, αφελώς, δάνεισα πάνω από σαράντα τεύχη σ’ έναν φίλο κι από τότε δεν τα ξαναείδα. Τα ξαναγόρασα χρόνια αργότερα απ’ τα παλαιοβιβλιοπωλεία στις ίδιες εκδόσεις και περιόρισα τη στεναχώρια μου. Από τότε χώνεψα και διατηρώ σαν ευαγγέλιο το «δε δανείζω και δε δανείζομαι». Το φίλο μου δεν θέλω να τον ξαναδώ ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. 

 

Έχετε κάποιο σύστημα σύμφωνα με το οποίο είναι ταξινομημένα τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Αν ναι, καταφέρνετε να το διατηρείτε απαράλλακτο καθώς τα βιβλία πολλαπλασιάζονται; Πόσο εύκολο είναι να βρείτε ένα βιβλίο, το οποίο έχετε καιρό να το πιάσετε στα χέρια σας, τη στιγμή που το θέλετε; Σας τυχαίνει καμιά φορά να μη θυμάστε αν έχετε στην κατοχή σας κάποιο βιβλίο ή, ακόμη, αν το έχετε διαβάσει;

Εδώ θα σας εξομολογηθώ το βιβλιοφιλικό δράμα μου. Ο μεγαλύτερος όγκος των βιβλίων μου βρίσκεται στο πατρικό μου σπίτι, στο δωμάτιό μου το οποίο είναι κυριολεκτικά γεμάτο βιβλία. Δυστυχώς λόγω χώρου αναγκάζομαι να κρατώ στο σπίτι όπου ζω πολύ λιγότερα βιβλία απ’ όσα θα ήθελα… Έτσι κάθε βδομάδα φεύγει φορτίο για το πατρικό. Καινούργια που διαβάστηκαν ή απορρίφθησαν (όταν πρόκειται για ατυχή αγορά, -συμβαίνει κι αυτό- ή δώρο που δεν έπιασε το στόχο του), αλλά και παλαιότερα που έδωσαν τη θέση τους σε καινούργια που ήρθαν και κρίθηκαν πιο σημαντικά ή αγαπήθηκαν αμέσως παράφορα. Γι’ αυτό το λόγο ή έρευνα για ένα βιβλίο είναι χρονοβόρα και δύσκολη. Η ταξινόμηση στο δωμάτιο-βιβλιοθήκη του πατρικού μου σπιτιού είναι σχεδόν ανύπαρκτη, ένα τέρας ζει εκεί μέσα και πολλαπλασιάζεται, και δυστυχώς ισχύει κι αυτό που λέτε στην τελευταία σας ερώτηση. Βρίσκω βιβλία που δε θυμάμαι να είχα… Επίσης: δε θυμάμαι αν μου έχει τύχει να βρω ένα βιβλίο που να μη θυμάμαι αν το έχω διαβάσει.

 

Κρατάτε όλα τα βιβλία που φτάνουν στα χέρια σας ή κάποια από αυτά τα πετάτε ή μήπως τα χαρίζετε; Βιβλία που σας έστειλαν και ξέρετε πως δεν πρόκειται να τα διαβάσετε, μυθιστορήματα που τα παρατήσατε στην 30ή τους σελίδα, ποιητικές συλλογές με άκοπες τις σελίδες τους, τι τα κάνετε όλα αυτά;

Μέχρι στιγμής τα κρατάω όλα. Δεν μπορώ να πετάξω βιβλίο, όσο άθλιο κι αν είναι. Παλαιότερα ονόμαζα «μαύρο ράφι» ένα ράφι της βιβλιοθήκης μου όπου στοιβάζονταν όλα τα βιβλία που δεν κατάφερνα να τελειώσω ή με απογοήτευαν. Να χαρίσω ένα βιβλίο που δε θέλω να ξαναδώ μπροστά μου; Διστάζω… κι έχω λίγους εχθρούς. Τέλος, στις χίλιες ποιητικές συλλογές μαθηματικώς μία θα αποκτήσει αξία στο μέλλον.

 

Οι βιβλιοθήκες σας περιορίζονται σε έναν μόνο χώρο ή υπάρχουν ράφια με βιβλία σε όλα τα δωμάτια, ενδεχομένως και σε χώρους εκτός του σπιτιού (στην αποθήκη, στο πατάρι, στο σπίτι στο χωριό); Υπάρχουν δωμάτια χωρίς βιβλία ή περιοδικά μες στο σπίτι σας;

Ξαναγυρνάμε στο πατρικό. Εκεί υπάρχουν σχεδόν παντού βιβλία, όπως και στο εξοχικό μας στη Λευκάδα. Στο δικό μου σπίτι τα πράγματα είναι πιο τακτοποιημένα, αλλά δεν υπάρχει δωμάτιο δίχως βιβλία. Δεν είναι όμως η εικόνα που τα βιβλία ορίζουν όλους τους χώρους. 

 

Τυχαίνει καμιά φορά να χρησιμοποιείτε κάποιο από τα βιβλία σας για άλλο σκοπό εκτός από την ανάγνωση; Για ν’ ακουμπήσετε το ποτήρι σας, φερ’ ειπείν, ή για να σκοτώσετε ένα κουνούπι, για να σημειώσετε πρόχειρα έναν αριθμό τηλεφώνου; Γενικά, πώς συμπεριφέρεστε στα βιβλία σας;

Ποτήρι πάνω στο βιβλίο; Τι λέτε; Το θεωρώ βιβλιοφιλικό έγκλημα, ακόμα και για το χειρότερο βιβλίο. Απ’ την άλλη στη Λευκάδα χρησιμοποιώ τα μη αγαπημένα μου βίπερ, (τα αγαπημένα μου είναι του Τζαίημς Τσέιζ) για να σκοτώνω κουνούπια. Επίσης χρησιμοποιώ ένα άλλο -άθλιο- για στήριγμα σ’ ένα τραπεζάκι. Δεν γράφω μέσα στα βιβλία τίποτα εκτός από σπάνιες περιπτώσεις που πρόκειται για σημειώσεις σχετικές με το συγκεκριμένο βιβλίο ή κάποια ιδέα που μου έρχεται ξαφνικά και φοβάμαι ότι μπορεί να μου φύγει, κι αυτό πάντα με μολύβι.

 

Τα βιβλία που έχετε στην κατοχή σας και τα έχετε διαβάσει φέρουν επάνω τους ίχνη των αναγνώσεών σας; Σημειώνετε το όνομά σας ή τον χρόνο και τον τόπο απόκτησής τους, υπογραμμίζετε το κείμενο, σημειώνετε στο περιθώριο ή στις λευκές σελίδες τους, τσακίζετε τις πάνω γωνίες τους;

Γράφω μόνο το όνομά μου ή την υπογραφή μου και την ημερομηνία απόκτησής τους. Πολύ σπάνια υπογραμμίζω κι αυτό πάντα με μολύβι, σχεδόν ποτέ δε γράφω στα περιθώρια, δεν τσακίζω ποτέ τις γωνίες τους. Μερικές φορές διορθώνω κάποιο τυπογραφικό λάθος ή ένα όνομα κάποιου ήρωα (για να βοηθήσω έναν μελλοντικό αναγνώστη του στενού οικογενειακού μου περιβάλλοντος). Τώρα τελευταία τσακίζω ράχες με μια ανεξήγητη κακία και διαστροφή.

 

Έχετε κάποιον ιδιαίτερο χώρο στα ράφια της βιβλιοθήκης σας, όπου κρατάτε συγκεντρωμένα τα βιβλία των φίλων σας συγγραφέων ή τα βιβλία που έχετε γράψει εσείς; Μήπως είναι κρυμμένα σε κάποια αποθήκη; Γενικά, υπάρχουν βιβλία που, για διάφορους λόγους, αποφεύγετε να τα εκθέτετε σε κοινή θέα;  

Πάλι στο χαμό. Τα δικά μου τα έχω σε μια καλή θέση στο σπίτι μου, όπως και όλα τα παλαιά και εκείνα που είναι αντικείμενο συλλογής. Σε αποθήκες γενικώς αποφεύγω να τα βάζω, η υγρασία σημαδεύει ανεπανόρθωτα ένα βιβλίο. Στα πατάρια που αναφέρατε προηγουμένως συνήθως υπάρχουν θερμοσίφωνες, αργά ή γρήγορα θα γίνει η ζημιά. Τα ανεπιθύμητα βιβλία τα καταχωνιάζω στο χάος.

 

Υπήρξαν περίοδοι στη ζωή σας στη διάρκεια των οποίων δεν διαβάζατε καθόλου βιβλία; Υπήρξαν μήπως υπολογίσιμα χρονικά διαστήματα που δεν διαβάζατε κάποιο συγκεκριμένο είδος (μυθιστορήματα, δοκίμια, αστυνομικά);

Στα φοιτητικά μου χρόνια δεν διάβαζα πολύ, έλειπα κι απ’ την Ελλάδα κι η ξένη γλώσσα με έκανε να μη διαβάζω με γρήγορους ρυθμούς. Άλλη περίοδο αποχής δεν μπορώ να θυμηθώ, ούτε για κάποιο συγκεκριμένο είδος. Δοκίμια και ποίηση δε διαβάζω τα τελευταία χρόνια.

 

Είναι γνωστό ότι σας ενδιαφέρουν τα σπάνια βιβλία και οι παλιές εκδόσεις. Το μυθιστόρημά σας «Η χαμένη βιβλιοθήκη του Δημητρίου Μόστρα» μάλιστα χαρακτηρίζεται ως βιβλιοφιλικό θρίλερ. Τι είδους βιβλία αναζητάτε συνήθως,  κάποιων συγκεκριμένων συγγραφέων, θεματολογίας, εποχής;

Είμαι περήφανος που έγραψα τη «Χαμένη βιβλιοθήκη του Δημητρίου Μόστρα». Είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στο συλλέκτη βιβλίων, στοχεύει κατευθείαν στην καρδιά του. Θα εκτιμηθεί περισσότερο στο μέλλον και στο εξωτερικό, είμαι σίγουρος γι’ αυτό.

Αναζητώ και μαζεύω πολύ διαφορετικά είδη βιβλίων. Με ενδιαφέρει το φθαρμένο, μεταχειρισμένο αντίτυπο που κοστίζει 2-3 ευρώ, και ταυτόχρονα λοξοκοιτάζω μια παλαιά ακριβή και δυσεύρετη έκδοση. Ας τα πω αναλυτικά ξεκινώντας από τα πιο οικονομικά: μαζεύω εξαντλημένες, παλαιότερες εκδόσεις αγαπημένων ελλήνων και ξένων συγγραφέων. Δηλαδή ας έχω το «Ο Αφρός τον ημερών» του Μπορίς Βιάν απ’ τις εκδόσεις γράμματα στην κλασική άσπρη έκδοση με την εικονίτσα· όταν το βρήκα πάλι απ’ τις εκδόσεις γράμματα στην παλαιότερη έκδοση καφέ χρώματος, την αγόρασα δίχως δεύτερη σκέψη. Το ίδιο συμβαίνει και με τα βιβλία του Μπουκόφσκι, του Μαρκές, του Μπόρχες κι ένα σωρό άλλων συγγραφέων. Δεν ψάχνω ειδικά τις πρώτες εκδόσεις διότι είναι αρκετά δυσεύρετες και πανάκριβες στην περίπτωση πχ του Εγγονόπουλου ή του Καββαδία. Μαζεύω φανατικά όλα τα Βίπερ του Τζέιμς Τσαίηζ, όλα τα βιβλία του Εσμπραγιά από τις εκδόσεις Λυχνάρι, δεν αντιστέκομαι σε ελληνικό παλαιό αστυνομικό με pulp εξώφυλλο και προβοκατόρικο, πολλά υποσχόμενο ερωτικά τίτλο.

Συνεχίζω: έχω ίσως τη μεγαλύτερη ιδιωτική συλλογή ελληνικής βιβλιογραφίας του Έντγκαρ Άλαν Πόε. Μου λείπουν ελάχιστα σύμφωνα με τη βιβλιογραφία του Κατσίμπαλη. Μαζεύω επίσης όλες τις παλαιότερες εκδόσεις των έργων του Φραντς Κάφκα. Περνώντας σε πιο ακριβά είδη μού αρέσουν φυσικά τα αρχέτυπα, αλλά και τα παλαιότυπα από τα οποία έχω λίγα. Μεταπηδώ λίγους αιώνες πιο πάνω και ψάχνω ελληνικά βιβλία τυπωμένα στη Βιέννη ή τη Βενετία από το 1750 έως το 1850, την περίοδο του Ελληνικού διαφωτισμού. Έχω μια αδυναμία στον Κ.Μ. Κούμα. Ψάχνω επίσης ενδιαφέροντα βιβλία που ανήκουν στη Λευκαδίτικη βιβλιογραφία, καμάρι αυτής της θεματικής ενότητας είναι κάποιοι παλαιοί χάρτες και το “Memoria su di alcuni costumi degli antichi Greci tuttora esistenti nell’ isola di Leucade” του Ανδρέα Παπαδόπουλου Βρεττού τυπωμένο στη Νάπολη το 1825. Είχα την ευκαιρία να το δέσω όλο δέρμα στο διάσημο τυπογραφείο του Φαίδωνα Ψάλλη. Άλλη αγάπη μου είναι τα παλαιά βιβλία μινιατούρες που βρίσκουν θέση σε μια μικρή βιβλιοθήκη φτιαγμένη ειδικά γι’ αυτό το σκοπό. Καμάρι εδώ ένα βιβλιαράκι, μια σταλιά του 1697 αγορασμένο από τη Ρώμη, στο Largo Febo, δίπλα στην piazza Navona το 2000, τη χρονιά που γεννήθηκε η κόρη μου. Ε, να πω κι άλλα; Διότι υπάρχουν κι άλλα… τα βιβλία που έχουν κτητορικές σημειώσεις, ex libris, ασυνήθιστα τυπογραφικά παιχνίδια, αναδιπλούμενες εικόνες. Προσθέστε τα κόμικς, τα ιταλικά κόμικς, τα περιοδικά… Μου λείπει το τεύχος 4 του «Πάλι» για να ολοκληρώσω τη σειρά, έχω το πρώτο τεύχος του «Διαβάζω», μου λείπει το ένα από τα δύο τεύχη της Νέας Εστίας που είχε αφιέρωμα στον Πόε…

 

Τα βιβλία που συγκεντρώνει ένας συλλέκτης προορίζονται για ανάγνωση ή αποτελούν μόνο αντικείμενα για συλλογή και, ενδεχομένως, για έκθεση και επίδειξη; Τα παλιά βιβλία που έχετε εσείς πώς τα χρησιμοποιείτε;

Εξαρτάται την τρέλα του κάθε συλλέκτη, αν πρόκειται για βιβλιομανή, επιδειξία (ο όρος είναι δικός μου) ή βιβλιόφιλο, εξαρτάται επίσης από το τι συλλέγει. Αν συλλέγεις αρχέτυπα, δηλαδή βιβλία που τυπώθηκαν από τις απαρχές της τυπογραφίας μέχρι το 1499 τότε τα εκθέματά σου είναι μόνο για έκθεση και όχι για χρήση.

Εγώ τα χρησιμοποιώ πολύ συχνά, κάνα δυο φορές έχω πάρει και στοιχεία για τα βιβλία μου, στοιχεία φυσικά που ούτε διανοείται να βρει κανείς στο διαδίκτυο. Φυσικά δε θα διαβάσω Μάρκο Αυρήλιο στα Λατινικά από μια έκδοση του 1536, αλλά μια θεατρική κωμωδία στα Ιταλικά από μια έκδοση του 1831 θα τη διαβάσω ή τουλάχιστον θα απολαύσω τη γλώσσα διαβάζοντας λίγες σελίδες. Πρόσφατα διάβασα τον Κόμη Μοντεχρήστο σε φουλ καθαρεύουσα, έκδοση του περιοδικού Αστήρ αρχών του εικοστού αιώνα που κυκλοφόρησε σε τεύχη, σαν περιοδικό δηλαδή, τα οποία έδεσε κάποια κυρία Έλλη Φρυδά ποιος ξέρει πόσα χρόνια πριν, αφού το όνομά της αναγράφεται στη ράχη του βιβλίου.

 

Πόσο ακριβό χόμπι είναι η συλλογή παλαιών βιβλίων; Πώς μπορεί κάποιος να ξεκινήσει μια συλλογή βιβλίων; Εσείς πώς ξεκινήσατε;

Η συλλογή παλαιών εκδόσεων είναι ένα ακριβό χόμπι. Βέβαια, τα πάντα εξαρτώνται από τι εννοεί κανείς συλλεκτικό, παλαιό και σπάνιο. Στην Ελλάδα η λέξη «συλλεκτικό» έχει ξεφτιλιστεί εντελώς. Παλαιό δε σημαίνει συλλεκτικό. Σπάνιο είναι μια εντελώς άλλη έννοια. Σπάνιο μπορεί να είναι κι ένα βιβλίο –ή ένα οποιοδήποτε αντικείμενο άξιο συλλογής- δέκα ετών ή ακόμα και πέντε. Αντίστοιχα παλαιό δε σημαίνει και σπάνιο ή ακριβό. Οι αλδινές εκδόσεις, οι εκδόσεις του Άλδου Μανούτιου, πχ είναι αντικείμενο συλλογής, παλαιές φυσικά και σχετικά σπάνιες. Ένα βιβλίο του δέκατου έκτου αιώνα είναι αναμφίβολα παλαιό, αλλά μπορεί να μην είναι σπάνιο και σε καμία περίπτωση συλλεκτικό κι έτσι η αξία του να είναι πολύ μικρή. Έτσι πολλοί θα μπορούσαν να γεμίσουν δύο μεγάλα ράφια βιβλιοθήκης με παλαιά βιβλία πληρώνοντας το μισό αντίτιμο που θα έδιναν για έναν Άλδο.

Οι τρόποι για να αρχίσει κανείς μια συλλογή παλαιών βιβλίων είναι τα παλαιοβιβλιοπωλεία και το διαδίκτυο. Γεμάτα σαβούρα τα πρώτα –υπάρχουν διαμάντια, αλλά πρέπει να ψάξεις πολύ ή να υποστείς το να σου προφέρουν εξωπραγματικές τιμές-, ανεξερεύνητο πέλαγος το δεύτερο, μπορείς να βρεις τα πάντα, αλλά εκεί οι ευκαιρίες είναι επίφοβες. Προσθέστε και τις δημοπρασίες σπάνιων βιβλίων. Εκεί μπορεί να βρει κανείς πραγματικά σπάνια βιβλία και να τα αποκτήσει σε λογική τιμή. Έτσι απέκτησα κι εγώ την πεντάτομη  Γεωγραφία του Αντριάνο Βάλβι, μεταφρασμένη από τον Κωνσταντίνο Μιχαήλ Κούμα, Βιέννη 1838-40. Ένας κίνδυνος στη δημοπρασία: να βρεθείς απέναντι σε εκπρόσωπο ιδρύματος ή σε τύπο που απλώς δε σταματάει να χτυπάει μέχρι να αποκτήσει το αντικείμενο. Έχω δει τέτοιες σκηνές. Είναι λίγο άδικο μην πω τραγικό για τον ρομαντικό συλλέκτη. Κάπως έτσι λέγεται ότι χάσαμε το παλίμψηστο του Αρχιμήδη στη Νέα Υόρκη, αλλά γύρω απ’ αυτό το θέμα υπάρχει ένα ολόκληρο σίριαλ.

Κάπως έτσι ξεκίνησα κι εγώ, από τα παλαιοβιβλιοπωλεία και τα μεταχειρισμένα. Τώρα τελευταία οι τιμές τους έχουν εκτοξευτεί στα ύψη… Η μόνη συμβουλή που μπορώ να δώσω σ’ ένα συλλέκτη είναι να περιορίσει το αντικείμενο της συλλογής του, κάτι που δεν μπορώ να κάνω εγώ. Τα πολλά θέματα πολλαπλασιάζουν τα έξοδα κι οι συλλογές δεν γίνονται ποτέ πλήρεις, αν μπορεί να ειπωθεί αυτό, διότι μια συλλογή ποτέ δεν είναι πλήρης…

 

Χρησιμοποιείτε κάποια μηχανή ηλεκτρονικής ανάγνωσης (ereader); Ανεξάρτητα από την πιθανή ή βέβαιη μελλοντική πορεία του ενός και του άλλου μέσου, σας χαρίζει την ίδια απόλαυση και ωφέλεια η ανάγνωση ενός κειμένου τυπωμένου σε χαρτί και του ίδιου κειμένου σε ψηφιακή μορφή;

Δε χρησιμοποιώ ακόμα, αλλά δε θ’ αργήσω. Απ’ ό,τι έχω δει έχει κάποια χαρίσματα, αλλά φυσικά την αίσθηση του χαρτιού δεν την πλησιάζει. Βέβαια, καμιά φορά νιώθω σαν να πηγαίναμε με το άλογο και το κάρο σαράντα τέσσερα χρόνια και τώρα να έρχονται κάποιοι τύποι και να μας παρουσιάζουν ένα περίεργο μηχάνημα Benz στο οποίο δεν μπορείς να δέσεις πουθενά τα άλογα κι εκείνοι να ισχυρίζονται ότι πηγαίνει μόνο του. Λέτε; Θα δείξει…

 

Μπορείτε να επιλέξετε πέντε βιβλία από τη βιβλιοθήκη σας που είναι πολύ σημαντικά για σας, ανεξάρτητα ενδεχομένως από τη λογοτεχνική τους αξία ή από οποιοδήποτε άλλο καλλιτεχνικό κριτήριο;

Τον β΄ τόμο (Ιστορίες) του Έντγκαρ Άλαν Πόε, εκδόσεις Πλέθρον (σκληρό εξώφυλλο) διότι τα δύσκολα βράδια διαβάζω ξανά και ξανά το Μαύρο Γάτο ή την Κάθοδο στο Μάελστορμ. «Το πλοίο των νεκρών» του Μπ. Τρέηβεν (Βίπερ) του αγαπημένου συγγραφέα φάντασμα που μίλησε στην καρδιά μου. «The Shining» του Stephen King στα ιταλικά (Bompiani), χαρτόδετο μικρού σχήματος, διότι με τη συγκεκριμένη έκδοση ξενύχτισα τα παλιά τα χρόνια σ’ ένα σπίτι κοντά στο νοσοκομείο και το θυμάμαι σαν να είναι τώρα. «Ανοιχτά χαρτιά» του Οδυσσέα Ελύτη διότι είναι ένα βιβλίο που δεν τελειώνει ποτέ, αναπαράγεται κι εξελίσσεται μαζί σου. «Ανεμοσκορπίσματα» του Μαρκές διότι ο Γιατρός είναι ένας αξέχαστος ήρωας. «Ενοικιοστάσιο» (The tenants), Βίπερ, του Μπέρναρντ Μάλαμουντ διότι είναι ένας ύμνος στη διαδικασία της συγγραφής και τους εφιάλτες της ύπαρξης. Είπα έξι, συγχωρέστε με, αλλά τα τρία είναι μικρού σχήματος και ένα άλλο λεπτούλι. Χωράνε σ’ ένα σακίδιο όταν έρθει εκείνη η μέρα…  

 

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας είναι συγγραφέας. Πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι το μυθιστόρημα «Κράτα μου το χέρι», εκδόσεις Ψυχογιός.