Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ

Είναι πολλά χρόνια τώρα που έχω τη συνήθεια κάθε πρωτοχρονιά, μετά τις συνήθεις εορταστικές εκδηλώσεις και πριν πέσω στο κρεβάτι μου για ύπνο, να εμπιστεύομαι τον Άγγελο της Βιβλιοθήκης, ζητώντας του να μου υποδείξει τις απαντήσεις στα ερωτήματα που του θέτω – μα ακόμη κι αν δεν έχω κανένα ερώτημα να του θέσω, αναλαμβάνει εκείνος να το μαντεύσει ή να το δημιουργήσει. Το ίδιο κάνω και σε κρίσιμες ώρες της ζωής μου, όταν έχω δηλαδή ανάγκη από μια δεύτερη γνώμη, αλλά και σε στιγμές βαρεμάρας ή εκνευρισμού. Είχα λοιπόν συχνά την ευκαιρία να περιγράψω, γραπτώς ή προφορικώς, τη διαδικασία που συνήθως ακολουθώ, έτσι μπορώ φέτος να ξεμπερδέψω εύκολα με αυτή την υποχρέωση αντιγράφοντας λίγες σειρές από ένα υπέροχο βιβλίο του Ευγένιου Αρανίτση, Ιψ ο τυπογράφος, Ο Ελύτης για παιδιά & ερωτευμένους, και να προσθέσω μόνο, αν κρίνω ότι χρειάζεται, δυο-τρία σχόλια:

«Κάποια στιγμή που θα νιώσεις ευτυχισμένος, άνοιξε ένα βιβλίο του Ελύτη στην τύχη. Θα δεις πως το ποίημα όπου πέφτει το βλέμμα σου δίνει απάντηση (αν το κατανοήσεις) σε ένα σημαντικό ερώτημα που σ’ απασχολεί εκείνες τις μέρες. Το παράξενο αυτό φαινόμενο ονομάζεται Άγγελος Της Βιβλιοθήκης, και το παρατήρησαν πρώτοι, στα δικά τους βιβλία, οι αρχαίοι Κινέζοι.»

Δυο παρατηρήσεις μόνο είναι, νομίζω, αρκετές: Πρώτον, δεν χρειάζεται να είσαι ευτυχισμένος για να συμβουλευτείς τον Άγγελο της Βιβλιοθήκης (το αντίθετο, θα έλεγα) και, δεύτερον, το φαινόμενο παρουσιάζεται και λειτουργεί και με άλλα βιβλία πλην των ποιητικών βιβλίων του Οδυσσέα Ελύτη – με οποιοδήποτε βιβλίο στην πραγματικότητα: στη Μανία με την Άνοιξη, για παράδειγμα, του Άρη Μαραγκόπουλου δύο ηρωίδες του μυθιστορήματος χρησιμοποιούν γι’ αυτόν τον σκοπό την Κριτική του Προγράμματος της Γκότα του Μαρξ – ποιος να το ‘λεγε. Άλλοι χρησιμοποιούν τον Οδυσσέα του Τζαίημς Τζόυς, οι παλιοί χριστιανοί έκαναν το ίδιο με την Αγία Γραφή· εγώ έχω δοκιμάσει κάθε είδους βιβλίο που υπάρχει στα ράφια της βιβλιοθήκης μου, προκειμένου να πάρω γραμμή για τη χρονιά που μόλις έχει ξεκινήσει: τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου, τα αποσπάσματα του Αρχίλοχου, τα ποιήματα του Ελύτη, το Χρησμολόγιο και Τέχνη της Φρόνησης του Μπαλτάσαρ Γκρασιάν, τα έργα του Σαίξπηρ, τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες, τα Τριαντατρία χαϊκού του Γιώργη Παυλόπουλου.

Γενικά πάντως θα έλεγα ότι ο Άγγελος της Βιβλιοθήκης επενεργεί με μεγαλύτερη δύναμη στην ψυχή του αναγνώστη, όταν τον επικαλούμαστε αφήνοντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο στο τυχαίο: όταν επιλέγουμε δηλαδή να ανοίξουμε σχετικά ογκώδη βιβλία ή, ακόμη καλύτερα ίσως, όταν κλείνουμε τα μάτια και περνώντας το δάχτυλό μας πάνω από τα βιβλία τραβάμε ένα στην τύχη: μπορεί να είναι ο Καντίντ του Βολταίρου και να διαβάσουμε αίφνης πρωτοχρονιάτικα: «Μα τότε για ποιο σκοπό δημιουργήθηκε αυτός ο κόσμος;», ρώτησε ο Καντίντ. «Για να μας εξοργίζει», απάντησε ο Μαρτέν. Ή να είναι Ο κόσμος του χθες του Στέφαν Τσβάιχ και να διαβάσουμε κάτι τέτοιο: Δεν παύει ποτέ να μου φαίνεται σαν θαύμα πως, σε κείνα τα νεανικά μας χρόνια, υπήρξαν ανάμεσά μας ποιητές μ’ έναν τόσο άμεμπτο χαρακτήρα.

Εγώ φέτος αυτό σκέφτομαι να κάνω, να πιάσω ένα βιβλίο στην τύχη. Εκτός κι αν αποφασίσω τελικά να ανοίξω το μυθιστόρημα του Πάνου Θεοδωρίδη Η δεξιά ερωμένη, που είναι ένα από τα βιβλία που διάβασα φέτος και αμέσως το τοποθέτησα μεταξύ των πιο αγαπημένων μου βιβλίων απ’ όσα ξέρω. Όπως και να ‘χει, θα ενημερώσω για τα αποτελέσματα.

Κάντε κι εσείς το ίδιο: ανοίξτε ένα βιβλίο στην τύχη τη νύχτα (ή το ξημέρωμα) της Πρωτοχρονιάς, διαβάστε δυο-τρεις φράσεις και στείλτε μας τις σκέψεις σας ή απλώς τον τίτλο του βιβλίου και τις λίγες γραμμές που διαβάσατε. Μπορεί να εκπλαγείτε (μπορεί κι όχι).

Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος