ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ: «Η ΑΡΙΣΤΕΡΟΧΕΙΡΗ ΓΥΝΑΙΚΑ» ΤΟΥ ΠΕΤΕΡ ΧΑΝΤΚΕ

PETER HANDKE

Ο κινηματογράφος, από τη γέννησή του έως σήμερα, διατηρεί στενούς δεσμούς με τη λογοτεχνία. Πίσω στο μακρινό 1896 συναντάμε την πρώτη μεταφορά βιβλίου στη μεγάλη οθόνη. Πρόκειται για τη μικρού μήκους, βουβή και ασπρόμαυρη, ταινία που βασίστηκε στο μυθιστόρημα του George L. Du Maurier TrilbyandLittleBillee. Το 1924, ο Αυστριακός ηθοποιός και σκηνοθέτης Erich Von Stroheim θα επιχειρήσει κάτι παράτολμο και θεωρητικά ανέφικτο, την ακριβή μεταφορά, σελίδα προς σελίδα, του μυθιστορήματος McTeague του συγγραφέα Frank Norris. Αποτέλεσμα της απόπειρας αυτής το διάρκειας 1.430 λεπτών (!) Greed. Την αρχική κόπια παρακολούθησαν μόλις δώδεκα άνθρωποι. Μετά από υπόδειξη των παραγωγών, ο σκηνοθέτης επέστρεψε στο μοντάζ και κατέληξε στη σαφώς μικρότερη εκδοχή των 264 λεπτών, αλλά η εταιρεία παραγωγής δεν έμεινε ικανοποιημένη. Τελικώς, η διάρκεια της ταινίας περιορίστηκε στις δύο ώρες.

Μακρύς ο κατάλογος των βιβλίων που μεταφέρθηκαν στη μεγάλη οθόνη. Αρκετά επίσης εκείνα τα οποία γνώρισαν παραπάνω από μία κινηματογραφική διασκευή. Υπάρχουν βιβλιόφιλοι οι οποίοι αρνούνται πεισματικά να βρεθούν στη σκοτεινή αίθουσα στην οποία προβάλλεται κάποιο αγαπημένο τους μυθιστόρημα, η αίσθηση της ανάγνωσης είναι προσωπική λένε. Όσοι το επιχειρούν, πολλές φορές το μετανιώνουν και καταθέτουν με πάθος τις ενστάσεις τους. Η επιλογή των ηθοποιών συχνά ξενίζει τον αναγνώστη που αλλιώς φαντάστηκε τον ήρωα. Σκηνές που τελικώς δε χώρεσαν στο σενάριο ή που διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να ικανοποιηθούν τεχνικές ανάγκες, αφήνουν μια πικρή γεύση. Συναντάται βέβαια και η αντίθετη άποψη εκείνων, που ισχυρίζονται πως αφού μπορούν να δουν την ταινία, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος να διαβάσουν το βιβλίο…

Ας επιμείνουμε λίγο ακόμα στη βιβλιοφιλική ματιά της κινηματογραφικής μεταφοράς. Δεν είναι μόνο οι αναγνώστες που απογοητεύονται από την απόπειρα του σκηνοθέτη να εικονοποιήσει τις σελίδες κάποιου βιβλίου αλλά και οι ίδιοι οι συγγραφείς αυτών. Μια απλή αναζήτηση στο ίντερνετ, θα αποκαλύψει επίσημες και ανεπίσημες ενστάσεις, παράπονα για τη μεταχείριση που έλαβε το πνευματικό τους τέκνο. Υπάρχουν συγγραφείς οι οποίοι δε δέχονται επ’ ουδενί την παραχώρηση των δικαιωμάτων, υπάρχουν και εκείνοι που, με τη βοήθεια νομικών, συντάσουν αυστηρότατα συμφωνητικά και επιβλέπουν την παραγωγή μέχρι την τελευταία της λεπτομέρεια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της μεταφοράς του μυθιστορήματος Κουρδιστό Πορτοκάλι από το διάσημο σκηνοθέτη Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Παρότι Βρετανός, ο Κιούμπρικ προτίμησε να στηριχτεί στην αμερικανική έκδοση του βιβλίου από την οποία απουσίαζε το 21ο  και τελευταίο κεφάλαιο. Ο Burgess, παρά τη φήμη που κέρδισε λόγω της επιτυχίας της ταινίας, αισθάνθηκε εξαπατημένος αλλά δεν μπόρεσε να αντιδράσει νομικά.

Φυσικά υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα από επιτυχημένες κινηματογραφικές διασκευές. Πρόσφατα διάβασα την Εφεύρεση του Μορέλ και μπόρεσα να διακρίνω τη γόνιμη έμπνευση που άσκησε στον Alain Resnais και είχε ως αποτέλεσμα την ταινία Πέρυσι στο Μαρίενμπαντ, ένα αριστούργημα του παγκόσμιου σινεμά. Ιδιαίτερη επίσης η κινηματογραφική εκδοχή της Αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι. Θα μπορούσα να προσθέσω πολλές ακόμα αλλά σταματώ εδώ.

Η επίδραση δεν είναι μονομερής. Έχει επηρεάσει και ο κινηματογράφος τη λογοτεχνία. Τόσο ο χαρακτηρισμός της γραφής ως κινηματογραφικής, όσο και η αίσθηση, που σου αφήνουν κάποια βιβλία, πως στο πίσω μέρος του μυαλού του συγγραφέα υπήρχε η σκέψη της μεταφοράς. Επίσης, αρκετά είναι τα βιβλία εκείνα που επανήλθαν στις λίστες με τα ευπώλητα μετά την έξοδο της ταινίας στις αίθουσες.

Ποια να είναι άραγε η σωστή συνταγή για μια επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά; Προσωπικά, πρώτη στη λίστα με τις πιθανές απαντήσεις θα τοποθετούσα την ανάγκη του σκηνοθέτη να επεξεργαστεί δημιουργικά κάποιο βιβλίο που τον στοίχειωσε μακριά όμως από την έλλειψη σεναριακής έμπνευσης. Αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί καθώς τα κριτήρια είναι αμιγώς υποκειμενικά. Φέτος είναι αρκετές οι ταινίες που στηρίζονται σε κάποιο βιβλίο, το Κοσμόπολις του Κρόνεμπεργκ ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Αναρωτιόμουν μήπως ο συγγραφέας σε ρόλο σκηνοθέτη θα τα κατάφερνε καλύτερα, και κάπως έτσι αποφάσισα να διαβάσω την Αριστερόχειρη γυναίκα του Πέτερ Χάντκε και αργότερα να δω την ομώνυμη ταινία που σκηνοθέτησε ο ίδιος ο συγγραφέας.

Η ανάγνωση ξεκινά.

«Ήταν τριάντα ετών  και ζούσε σ’ ένα συγκρότημα πολυκατοικιών, χτισμένο στη νότια πλαγιά ενός χαμηλού βουνού…»

_____________________________________

Καλογερόπουλος Γιάννης

(no14me.blogspot.com