ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ (Ε)

564230_10150647285854200_1621388398_n

Πόσο πίσω στην παιδική σας ηλικία πάει η βιβλιοθήκη σας; Έχετε ακόμα στην κατοχή σας τα περιπετειώδη μυθιστορήματα των πρώτων χρόνων σας, τις ποιητικές συλλογές που αρχίσατε να διαβάζατε στα δεκατρία σας και τα συγγράμματα των σπουδών σας;

Η μητέρα μου θεωρούσε ότι η καλύτερος τρόπος να καλύψει κανείς τις επιφάνειες των τοίχων ήταν οι βιβλιοθήκες, «η πιο όμορφη ταπετσαρία». Μεγάλωσα επομένως σ’ ένα σπίτι με πολλά βιβλία που με εξαίρεση τον εαυτό μου δεν άγγιζε ποτέ κανείς. Η γιαγιά μου μόνο κάπου κάπου διάβαζε ένα αστυνομικό της Αγκάθα Κρίστι για να διασκεδάσει την πλήξη της, όπως έλεγε, με δυο-τρία «ωραία, αποτρόπαια εγκλήματα».

Φυσικά είμαι κι εγώ παιδί του Τζιμ Άνταμς, του Τεν Τεν, του Αστερίξ και του Λούκυ Λουκ αλλά και του Βερν, του Τουαίην, του Δουμά, των αδελφών Μπροντέ. Τα βιβλία αυτά κατέληξαν στα παιδιά μου. Όσο για τα συγγράμματα των σπουδών μου, αυτά βρίσκονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο γκαράζ του παλιού μου σπιτιού. Αφορούν όλα το ΚΚΕ, τη Σοβιετική Ένωση, τις δίκες του Στάλιν, τον Τίτο κ.λπ. και την πολιτική του ΕΑΜ και αργότερα του Ζαχαριάδη στα χρόνια της Αντίστασης και του Εμφυλίου – το θέμα του διδακτορικού μου. Πάνω από 1.000 τόμοι με «επαναστατικό» περιεχόμενο. Άρα σωστά βρίσκονται στο πιο σκοτεινό και κρυφό σημείο του σπιτιού – βιβλία στην παρανομία…

Έχετε κάποιο σύστημα σύμφωνα με το οποίο είναι ταξινομημένα τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Αν ναι, καταφέρνετε να το διατηρείτε απαράλλακτο καθώς τα βιβλία πολλαπλασιάζονται; Πόσο εύκολο είναι να βρείτε ένα επίγραμμα του Σιμωνίδη, ένα ποίημα του Ντέρεκ Γουώλκοτ ή ένα δοκίμιο του Ράνταλ Τζαρρέλ, τη στιγμή που το θέλετε; Σας τυχαίνει συχνά να μη θυμάστε αν έχετε στην κατοχή σας κάποιο βιβλίο ή, ακόμη, αν το έχετε διαβάσει; Έχει συμβεί να αγοράσετε δεύτερη φορά ένα βιβλίο επειδή είχατε ξεχάσει ότι το είχατε ήδη;

Δυστυχώς το σύστημα που έχω επιλέξει δεν με βοηθάει πολύ, με συνέπεια να χάνω πολύ χρόνο για να εντοπίσω το βιβλίο που ψάχνω. Πολλές φορές μάλιστα αγοράζω βιβλίο που έχω ήδη στην κατοχή μου θεωρώντας το χαμένο, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται κρυμμένο σε κάποιο ράφι, πίσω φυσικά από άλλα βιβλία. Ο τρόπος που τα έχω χωρίσει είναι θεματικός: Ποίηση (ελληνική/αγγλική/αμερικανική/ευρωπαϊκή κ.λπ.), Μυθιστόρημα (ελληνικό/ξένο), Δοκίμιο/Κριτική/Θεωρία (ελληνική/ξένη), Φιλοσοφία, Ιστορία, Πολιτική Θεωρία, Ψυχανάλυση, Αρχαία γραμματεία (ελληνική/λατινική), Θέατρο, Τέχνη, Λεξικά κ.λπ. Τα βιβλία στο σπίτι αριθμούν πλέον τους 13.000 τόμους, στοιβαγμένα σε 29 βιβλιοθήκες. Προφανώς δεν μπορώ να θυμάμαι πλέον την ακριβή θέση του κάθε βιβλίου (ου γαρ έρχεται μόνον…). Αν προστεθούν σε αυτά όσα έχω αφήσει στο παλιό σπίτι (όπου κατοικεί η κόρη μου με τη μητέρα της), στο εξοχικό που έχω στην Τήνο, στα γραφεία μου στο Κολλέγιο και στις Εκδόσεις Πατάκη, τότε ο συνολικός αριθμός θα πρέπει να υπερβαίνει τους 15.000. Παρ’ όλα τα «πογκρόμ» που κάνω ετησίως (τα θύματά μου ανήκουν συνήθως στην τάξη της ελληνικής πεζογραφίας), ο αριθμός δυστυχώς αυξάνεται διαρκώς. (Βλέπω τη δυσφορία στα μάτια της συντρόφου μου κάθε φορά που άλλος ένας τοίχος, ή πιο σωστά μέρος του που έχει μείνει ακόμη ακάλυπτος, παραχωρεί την απαστράπτουσα λευκότητά του στην πολυχρωμία κι άλλων ενοχλητικών τόμων.)

Έχετε κάποιον ιδιαίτερο χώρο στα ράφια της βιβλιοθήκης σας, όπου κρατάτε συγκεντρωμένα τα βιβλία των φίλων σας συγγραφέων ή τα βιβλία που έχετε γράψει εσείς; Μήπως είναι κρυμμένα σε κάποια αποθήκη; Γενικά, υπάρχουν βιβλία που, για διάφορους λόγους, αποφεύγετε να τα εκθέτετε σε κοινή θέα;

Τα έντεκα χρόνια που σπούδαζα στην Αγγλία αγόρασα πολλά σπάνια βιβλία, τόμους κυρίως αγγλικής ποίησης του 19ου αιώνα σε πρώτες εκδόσεις. Αυτά φυλάσσονται σε ειδική βιτρίνα. Όσα βιβλία μπαίνουν σε κούτες και μετά στην αποθήκη (εξαιρώ αυτά τα «επαναστατικά» που ανέφερα πιο πάνω, γιατί είναι ακόμη σε ράφια) είναι σαν να τα έχεις ήδη πετάξει. Δεν θα δουν ποτέ πια το φως του ήλιου.

Κρατάτε όλα τα βιβλία που φτάνουν στα χέρια σας ή κάποια από αυτά τα πετάτε – ή μήπως τα χαρίζετε; Βιβλία που σας έστειλαν και ξέρετε πως δεν πρόκειται να τα διαβάσετε, μυθιστορήματα που τα παρατήσατε στην 30ή τους σελίδα και ποιητικές συλλογές που δεν κόψατε καν τις σελίδες τους, τι τα κάνετε όλα αυτά;

Χαρίζω πολλά βιβλία. Κυρίως ελληνικής πεζογραφίας. Με την ποίηση έχω ακόμη δυσκολία. Τα κρατάω για μεγάλο διάστημα και τα αποχωρίζομαι σπάνια.

Οι βιβλιοθήκες σας περιορίζονται σε έναν μόνο χώρο (στο γραφείο, φέρ’ ειπείν) ή υπάρχουν ράφια με βιβλία σε όλα τα δωμάτια, ενδεχομένως και σε χώρους εκτός του σπιτιού (στο γκαράζ, στην αποθήκη, στο πατάρι, στο εξοχικό); Υπάρχουν δωμάτια χωρίς βιβλία ή περιοδικά κι εφημερίδες μες στο σπίτι σας;

Προς το παρόν μόνο η τουαλέτα έχει γλιτώσει. Αλλά όχι εντελώς. Πάνω στο πλυντήριο «αναπαύονται» τεύχη του TLS, της ARB, του BJ, της Ποιητικής και άλλων εντύπων που κάνουν τον χρόνο που ξοδεύει κανείς σε αυτό το πολύτιμο δωμάτιο διπλά παραγωγικό.

Σε πόσες και ποιες, νεκρές ή ζωντανές, γλώσσες είναι γραμμένα τα βιβλία που υπάρχουν στη βιβλιοθήκη σας; Έχετε βιβλία γραμμένα σε κάποια γλώσσα που δεν ξέρετε να τη διαβάσετε; Αν ναι, πώς έγινε και βρέθηκαν στην κατοχή σας;

Υπάρχουν βιβλία σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες και στις βασικές νεκρές: αρχαία και λατινικά. Όχι, δεν έχω ακόμη βιβλίο στα αραμαϊκά, αλλά έχω το Κοράνι σε δίγλωσση έκδοση, καθώς κι έναν τόμο με γιαπωνέζικα χαϊκού.

Τα βιβλία που έχετε στην κατοχή σας και τα έχετε διαβάσει φέρουν επάνω τους ίχνη των αναγνώσεών σας; Σημειώνετε το όνομά σας ή τον χρόνο και τον τόπο απόκτησής τους, μήπως τα σφραγίζετε με κάποιο exlibris, υπογραμμίζετε το κείμενο, σημειώνετε στο περιθώριο ή στις λευκές σελίδες τους, τσακίζετε τις πάνω γωνίες τους; Αν έπεφτε σήμερα στα χέρια σας ένα βιβλίο που είχατε διαβάσει πριν από είκοσι χρόνια, θα το αναγνωρίζατε από τα σημάδια του κορμιού;

Δεν είμαι σχολαστικός. Πολλές φορές ξεχνώ να βάζω και το όνομά μου ακόμη στην πρώτη σελίδα. Φυσικά και φέρουν ίχνη από τη σχέση μας – θερμή, ψυχρή, οργισμένη, θυελλώδη κ.λπ. Θα βρει κανείς από σημειώσεις στο περιθώριο και υπογραμμίσεις μέχρι κόκκους άμμου και τρίμματα φαγητού ανάμεσα στις σελίδες τους. Σήμερα, για παράδειγμα, βρήκα ανάμεσα στις σελίδες ενός βιβλίου για τον Παλαμά ένα χαρτί με μία σκέψη μου για τον ορισμό της παράδοσης. Nothing to ring home about, που θα έλεγαν οι Άγγλοι, αλλά χάρηκα που το βρήκα… θα πρέπει να αναπαυόταν εκεί πάνω από δεκαπέντε χρόνια.

255_17379409199_4297_n

Υπήρξαν περίοδοι στη ζωή σας στη διάρκεια των οποίων δεν διαβάζατε καθόλου βιβλία; Υπήρξαν μήπως υπολογίσιμα χρονικά διαστήματα που δεν διαβάζατε κάποιο συγκεκριμένο είδος (μυθιστορήματα, ποίηση, δοκίμια, ιστορικά βιβλία);

Διαβάζω όλο και λιγότερο πεζογραφία κι όλο και περισσότερο φιλοσοφία και βιβλία που αφορούν συγκεκριμένα θέματα που με απασχολούν όταν γράφω. Δεν θυμάμαι περίοδο που να μη διάβαζα, αν και μερικές φορές με πιάνει αποστροφή για την τυπωμένη σελίδα. Γρήγορα όμως συνέρχομαι.

Υπάρχει στη βιβλιοθήκη σας κάποια έκδοση της Britannica; Την πιάνετε ποτέ πια στα χέρια σας για να τη συμβουλευτείτε ή, έστω, ως αντίδοτο στην πλήξη;

Ναι! Την κληρονόμησα από τη μητέρα μου. Είναι έκδοση του 1964. Δεν την κοιτάω σχεδόν ποτέ, εκτός από κάποια λήμματα που τα υπογράφουν σπουδαίοι συγγραφείς.

Χρησιμοποιείτε κάποια μηχανή ηλεκτρονικής ανάγνωσης (ereader); Ανεξάρτητα από την πιθανή ή βέβαιη μελλοντική πορεία του ενός και του άλλου μέσου, σας χαρίζει την ίδια απόλαυση και ωφέλεια η ανάγνωση ενός κειμένου τυπωμένου σε χαρτί και του ίδιου κειμένου σε ψηφιακή μορφή;

Προτιμώ το τυπωμένο χαρτί. Είμαι είδος αναγνώστη που κατοικεί δυστυχώς στο Jurassic Park.

Μπορείτε να επιλέξετε πέντε βιβλία από τη βιβλιοθήκη σας που είναι πολύ σημαντικά για σας, ανεξάρτητα ενδεχομένως από τη λογοτεχνική τους αξία ή από οποιοδήποτε άλλο καλλιτεχνικό κριτήριο; Υπάρχει, επίσης, κάποιο βιβλίο στη βιβλιοθήκη σας, το οποίο να έφτασε στα χέρια σας με τρόπο που να το ξεχωρίζει απ’ όλα τα υπόλοιπα;

Είναι δύσκολη η απάντηση γιατί ανάλογα με τη διάθεσή μου έχω ανάγκη από διαφορετικά βιβλία. Αγαπώ πολύ αυτά που μου έχουν χαρίσει ποιητές με τους οποίους είχα την τύχη να συνδεθώ στενά μαζί τους (και να μεταφράσω), όπως ο John Ashbery, o Kenneth Koch, o Seamus Heaney, ο Michael Longley, o James Merrill, η Ann Carson, και στοχαστές όπως ο Edward W. Said. Σε ειδική θέση κρατάω μια σπάνια έκδοση των Cantos που μου έδωσε πριν από χρόνια η Mary de Rachelvitz, κόρη του Pound και την πρώτη έκδοση των Κουαρτέτων του Eliot, καθώς τις πρώτες εκδόσεις με ποιήματα του W.B. Yeats, του Wallace Stevens, του W.H. Auden, του Dylan Thomas, του Philip Larkin και του Eugenio Montale. Κοντά σε αυτά θα έβαζα πολλά βιβλία αγαπημένων Ελλήνων ποιητών (Γκάτσος, Καρούζος, Αναγνωστάκης, Βακαλό, Καραβασίλης, Χιόνης, Στεριάδης, Λάγιος – για να αναφερθώ μόνο σε αυτούς που έχουν φύγει).

Ένα βιβλίο που μέχρι να φτάσει στα χέρια μου πέρασα πολλές περιπέτειες κι έκανε έναν μικρό γύρο του κόσμου, όπως ο κ. Φογκ, ήταν μια δερματόδετη έκδοση με ποιήματα του Pessoa στα πορτογαλικά. Αφού διέσχισε μια φορά τον Ατλαντικό (από τη Λισσαβόνα προς το Σάο Πάολο, πόλη όπου ζούσε ο πατέρας μου, και παραδόξως πως δεν υπήρχε ο Pessoa στα βιβλιοπωλεία) τον διέσχισε και πάλι, αυτή τη φορά με κατεύθυνση την Αθήνα. Όταν όμως έφτασε ο πατέρας μου εδώ, δεν μπορούσε να βρει το βιβλίο στις βαλίτσες του. Τελικά μετά από μέρες εντοπίστηκε στην εξωτερική θήκη μια τσάντας στην οποία φύλαγε τα παπούτσια του. Ήταν το δώρο του για τα γενέθλιά μου – τα οποία συνήθως ξεχνούσε. Αυτή τη φορά δεν τα ξέχασε. Όταν πήρα εντέλει το βιβλίο, είχαν βέβαια παρέλθει.

___________________

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθυντής του περιοδικού «Ποιητική». Το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι η μετάφραση των «Τεσσάρων κουαρτέτων» του Τ.Σ. Έλιοτ (εκδ. Πατάκη)

73059_448312414199_3828536_n