ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΤΟ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙ, Ο ΚΙΟΥΜΠΡΙΚ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΛΕΟΝ (E)

sjff_01_img0111

Το «Κουρδιστό Πορτοκάλι» (εκδ. Anubis, μτφ. Βασίλης Αθανασιάδης) του Άντονυ Μπέρτζες είναι η βίβλος της ταραχώδους νεότητας. Ο μικρός Άλεξ και οι Ντρουγκς του δεν είναι απλώς εξεγερμένοι έφηβοι, μία παραλλαγή του παγιδευμένου Χόλντεν Κώλφηλντ· είναι στυγεροί ανήλικοι εγκληματίες με ένα σωρό ανατριχιαστικά βίτσια. Η πορεία της βίαιης παρέκκλισης είναι λίγο πολύ κοινή για τα περισσότερα παιδιά. Ο Άντονυ Μπέρτζες δεν θα εξηγήσει πώς· είναι περιττό: το γνωρίζουμε όλοι καλά.

To «Κουρδιστό Πορτοκάλι» είναι κάτι περισσότερο από ένα βιβλίο. Προσέφερε την ιδιοφυία της επινενοημένης γλώσσας στη λογοτεχνία, τον πιο συμπαγή και τρομακτικό αντιήρωα στο λογοτεχνικό και κινηματογραφικό αρχείο χαρακτήρων και μία καταγεγραμμένη ελπίδα για τη σκληρότητα της νεανικής ηλικίας. Η πανηλίθια ανθρωπότητα αγνόησε με αφελέστατη ευχέρεια αυτό το τελευταίο κεφάλαιο, την απροσπέραστη προσθήκη της ενηλικίωσης. Δίχως το Κεφάλαιο 21, το πορτοκάλι ξεκουρδίζεται από την τονικότητα της ενηλικίωσης και αλυσοδένεται στην ταπεινότητα των ενστίκτων.

Η λογοτεχνία θίχτηκε, ωστόσο ο κινηματογράφος έλαμψε. Ο Στάνλεϋ Κιούμπρικ έφτιαξε ένα στοιχειό. Κλείνεις τα μάτια και τα ξανανοίγεις, όμως το οδυνηρό βλέμμα του Άλεξ βρίσκεται ακόμα εκεί. Κάνετε ό,τι θέλετε με τους αχρείους, τα κτήνη· αφήστε, όμως, τον Μπετόβεν στην ησυχία του. Εκείνος δεν έφταιξε σε τίποτα, ήταν όπως έπρεπε να είναι: η αφέλεια του εφηβικού θαυμασμού. Οι πιο βασανισμένες φιγούρες, οι πιο ταλαιπωρημένες είναι απλώς ένα λαμπρό, ανέγγιχτο αστέρι.

Αρκετά αργότερα, ο Λυκ Μπεσσόν έφτιαξε το “Λεόν”, την ωδή στο Κουρδιστό Πορτοκάλι.  Η μικρή Ματίλντα μεγαλώνει στη λάθος πλευρά της πόλης. Οπλίζει και σαρώνει με τα μάτια της τον κόσμο: ζητάει αγάπη ή θάνατο. Μοιράζεται το γάλα της με τον Λεόν και την οργή της με τον Στάνφιλντ, που παίρνει μαγικά χάπια και ακούει Μπετόβεν. Όμως, ο Μπεσσόν αντιλαμβάνεται τη σημασία αυτού του τελευταίου κεφαλαίου, της ξαφνικής αναλαμπής, της ωριμότητας. Η Ματίλντα φυτεύει το πράσινο αναμνηστικό στο χώμα του σχολείου. Εδώ, θα είμαστε εντάξει, νομίζω, Λεόν.

Το «Κουρδιστό Πορτοκάλι» ήταν τόσο συνταρακτικό που μετέβαλε και καθόρισε νέα μοντέλα στην ανθρώπινη μυθολογία. Ο Άντονυ Μπέρτζες εξακολουθεί να αναπνέει μέσα από τις πολλαπλές Περιπτώσεις Λεόν που με τη σειρά τους υποδεικνύουν με φωτεινά βέλη το βιβλίο-μήτρα του 1962. Πενήντα χρόνια μετά, οι κακοί πίνουν ακόμη γάλα και οι πιο αποτελεσματικοί δολοφόνοι είναι παιδιά.

Ρωμανός Σκλαβενίτης-Πιστοφίδης