ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ-ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ (Ε)

16102010 070

Πόσο πίσω στο παρελθόν σας πάει η βιβλιοθήκη σας; Έχετε κρατήσει κόμικς και μυθιστορήματα της παιδικής σας ηλικίας, την πρώτη ποιητική συλλογή που αποκτήσατε ή την παλιά εγκυκλοπαίδεια στην οποία ψάχνατε τις πρωτεύουσες των κρατών για τη γεωγραφία της τετάρτης δημοτικού;

Έχω κρατήσει κάποιους θησαυρούς, και μακάρι να μην είχαν χαθεί πολλοί άλλοι, ιδίως κόμικς (Δράση, Μάχη, Μπλεκ). Σώζονται Κλασικά Εικονογραφημένα, δεμένοι Ελαφοκυνηγοί και Τελευταίοι των Μοϊκανών, μία φύλλο και φτερό Γέφυρα του Ποταμού Κβάι, όλη η Εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου (διασκεδαστική λεπτομέρεια: τα λίαν εμπεριστατωμένα και πυκνά λήμματα περί Μαρξ, Λένιν, κομμουνισμού, καίτοι γραμμένα με εντελώς άλλες προθέσεις, με ώθησαν σε πολύ μικρή ηλικία προς έναν ολοένα και πιο έντονο αριστερισμό). Σώζονται επίσης κάμποσες ποιητικές συλλογές, πολλά «τραμάκια» (ξέρετε, η Γενιά του Εβδομήντα…), κάποια δυσεύρετα σήμερα εκδοτικά εγχειρήματα από την μακρινή δεκαετία του Ογδόντα, μερικά «κόκκινα» του Πεχλιβανίδη (ελληνικά νουάρ, ας πούμε), και η τετράτομη Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου του Τσώρτσιλ, δώρο από τον μακαρίτη τον πατέρα μου όταν τελείωσα την Έκτη Δημοτικού. Έχουν σωθεί και μερικά Βίπερ (Βιβλία Περιπτέρου ή Βιβλία Περιοδικά), και θα είχαν σωθεί δεκάδες αν είχα μυαλό και δεν τα αντάλλαζα κάθε τόσο με άλλα αναγνώσματα.

 

Σας ενδιαφέρουν τα σπάνια βιβλία ή τα παλιά βιβλία; Υπάρχουν τέτοια βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Επίσης, υπάρχει κάποιο βιβλίο στη βιβλιοθήκη σας, το οποίο να έφτασε στα χέρια σας με τρόπο που να το ξεχωρίζει απ’ όλα τα υπόλοιπα;

Όχι. Δεν με ενδιαφέρουν ως τέτοια, ως σπάνια και παλιά. Με ενδιαφέρουν τα βιβλία που με ενδιαφέρουν, και δεν αστειεύομαι. Συμβαίνει να έχω χαρίσει, ανενδοιάστως και με χαρά μεγάλη, σπάνια βιβλία που βρέθηκαν στα χέρια μου όταν αισθάνθηκα ότι στα χέρια κάποιου φίλου θα ήσαν πιο γόνιμα. Πρέπει να πω ότι συμβαίνει επίσης φίλοι να μου έχουν χαρίσει σπάνια βιβλία που ήξεραν ότι μου είναι πολύτιμα για τις εργασίες μου. Υπάρχουν στα ράφια μου βιβλία και σειρές βιβλίων που ίσως σε ελάχιστες ιδιωτικές βιβλιοθήκες θα βρει κανείς στην Ελλάδα – ντοκουμέντα των πρωτοποριακών κινημάτων στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα (Cobra, Internationale Lettriste, Internationale Situationniste), σχεδόν όλα όσα εξέδωσε ο οίκος Champ Libre από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, και πολλές μονογραφίες για βραχύβια ρεύματα, ομάδες και προσωπικότητες που έδρασαν στο λεγόμενο κίνημα για την υπέρβαση και την πραγμάτωση  της Τέχνης.  Έχω την Κοινωνία του Θεάματος του Guy Debord, σε πολλές εκδόσεις και γλώσσες (μεταξύ αυτών τα τουρκικά και τα γιαπωνέζικα). Μια δίτομη μελέτη για τον Έγελο, του Λογοθέτου, έφτασε στα χέρια μου κάτω από συνθήκες που για να τις περιγράψω επαρκώς θα χρειαζόμουν πάνω από δέκα τυπογραφικά (τα οποία ήδη γράφω, ούτως ή άλλως, στον δεύτερο τόμο της Τριλογίας του Χάους). Ήταν δώρο από τον Ηλία Λάγιο, το 1993.

 

Έχετε κάποιο σύστημα σύμφωνα με το οποίο είναι ταξινομημένα τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Αν ναι, καταφέρνετε να το διατηρείτε απαράλλακτο καθώς τα βιβλία πολλαπλασιάζονται; Πόσο εύκολο είναι να βρείτε ένα βιβλίο, το οποίο έχετε καιρό να το πιάσετε στα χέρια σας, τη στιγμή που το θέλετε;

Υπάρχει ένα σύστημα που αποτελεί συνδυασμό συστημάτων. Έχω συγκροτήσει κατηγορίες θεματικές (Beat Generation, Dada, Internationale Situationniste, Μάης 68, Κινηματογράφος, Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, Εικαστικά, και πάει λέγοντας). Μετά, έχω παρατάξει στρατιές ανά εκδότες (μία ολόκληρη βιβλιοθήκη πιάνουν τα χίλια και βάλε της Άγρας, μια άλλη τείνει να γίνει εκδόσεις Πόλις, το Μεταίχμιο –τα αστυνομικά και ο Rankin– πιάνουν κάμποσα ράφια, η Στιγμή παρέα με την Κίχλη και την Περισπωμένη, πιο κει έχω τον Αρμό και σχεδόν όλο τον Ράμφο, κλπ), ενώ έχω ειδικές ζώνες για ειδικούς συγγραφείς, ποιητές, στοχαστές: Πεντζίκης, Παπαδιαμάντης, Καρούζος – τα άπαντά τους, συν έργα που καταπιάνονται με την ανεκτίμητη προσφορά τους. Thomas Pynchon, Roberto Bolaño, David Foster. Wallace, (σχεδόν) άπαντα επίσης. Guy Debord, Marcel Duchamp, άλλη διακριτή ζώνη.  Όλος ο Shakespeare, σε πολλές εκδόσεις. Όλος ο Nabokov. Όλος ο Chandler. Ο Beckett, ο Bernhard, ο Borges. Μη σας κουράζω. Αντιλαμβάνεστε τώρα. Οι εμμονές. Ναι, αυτό είναι. Οι εμμονές. Και, ο Έγελος.

 

Έχετε κάποιον ιδιαίτερο χώρο στα ράφια της βιβλιοθήκης σας, όπου κρατάτε συγκεντρωμένα τα βιβλία των φίλων σας συγγραφέων ή τα βιβλία που έχετε γράψει εσείς; Μήπως είναι κρυμμένα στο πατάρι ή σε κάποια αποθήκη; Γενικά, υπάρχουν βιβλία που, για διάφορους λόγους, αποφεύγετε να τα εκθέτετε σε κοινή θέα;  

Πώς! Βεβαίως! Διατηρώ ιδιαίτερο χώρο για τους φίλους συγγραφείς, ποιητές, θεωρητικούς, ιστορικούς, επιστήμονες. Και εκεί έχω φτιάξει ζώνες. (Οι ζώνες χρησιμεύουν στο να βρίσκω εύκολα τα βιβλία που αναζητώ). Έχω βάλει μαζί τους Λεπταίσθητους (Αχιλλέας Κυριακίδης, Κώστας Μαυρουδής, Γιάννης Ευσταθιάδης). Έχω τον Σωτήρη Κακίση μαζί με τον Αργύρη Χιόνη, τον Χρήστο Βακαλόπουλο και τον Κωστή Παπαγιώργη. Τον Αρανίτση όλο (ακόμα και εκείνα που έχει ο ίδιος αποκηρύξει), τον έχω σε ένα μεγάλο ράφι μόνον του, λόγω όγκου έργου. Δίπλα του, σε άλλο ράφι, ο Ηλίας Λάγιος. Κοντά, ο Γουδέλης. Ο Βλαβιανός κάνει παρέα με τον Χρυσόπουλο. Του Θάνου Σταθόπουλου τα τέσσερα βιβλία μετακινούνται διαρκώς γιατί με πιάνει μανία και τα ξαναδιαβάζω, αλλά τους περισσότερους μήνες του έτους είναι αδελφωμένα με τα τρία βιβλία του Γιάννη Τζώρτζη. Συνειδητοποιώ, τώρα που το ’φερε η κουβέντα, ότι καλά πάω από φίλους.

 

Κρατάτε όλα τα βιβλία που φτάνουν στα χέρια σας ή κάποια από αυτά τα πετάτε ή μήπως τα χαρίζετε; Βιβλία που σας έστειλαν και ξέρετε πως δεν πρόκειται να τα διαβάσετε, μυθιστορήματα που τα παρατήσατε στην 30ή τους σελίδα, ξεπερασμένες πολιτικές αναλύσεις, τι τα κάνετε όλα αυτά;

Δεν πετάω βιβλία. Αντίθετα, πολλάκις έχω μαζέψει πεταμένα βιβλία. Ναι, χαρίζω. Παλιά πιο πολύ. Τώρα πιο μαζεμένα. Αναρωτιέμαι: πώς να ξέρω ότι δεν πρόκειται να διαβάζω ένα βιβλίο που μου στέλνουν; Όσο για τις πολιτικές αναλύσεις που έφτασαν στα γυαλιά μου, όπως έλεγε ο Μιχάλης ο Κατσαρός, τις κρατώ για λόγους νοσταλγίας.

Οι βιβλιοθήκες σας περιορίζονται σε έναν μόνο χώρο ή υπάρχουν ράφια με βιβλία σε όλα τα δωμάτια, ενδεχομένως και σε χώρους εκτός του σπιτιού (στο γκαράζ, στην αποθήκη, στο πατάρι); Υπάρχουν δωμάτια χωρίς βιβλία ή περιοδικά μες στο σπίτι σας;

Οι εκάστοτε κατοικίες μου ήσαν φορτωμένες βιβλία. Και πάντα διατηρούσα πολλά βιβλία μου σε άλλες κατοικίες. Βλέπετε, οι μετακινήσεις μου από σπίτι σε σπίτι έχουν αναχθεί σε θρύλο. Πάντως, τα τελευταία δέκα χρόνια, από το 2002, καίτοι άλλαξα τρεις φορές διαμονή, υπάρχει μια ικανοποιητικά ισχυρή οργάνωση στις βιβλιοθήκες μου. Στο δωμάτιο όπου γράφω και διαβάζω, έχω συγκεντρώσει περί τα 400 βιβλία (μελέτες για τα εικαστικά, ο Duchamp, οι Pynchon / Bolaño / Wallace, η Φαινομενολογία του Νου, ο Ντοστογιέφσκι της Ινδίκτου, μερικοί Simenon για άμεση χρήση, ένας Γονατάς, ένας Καχτίτσης, βιογραφίες του Bob Dylan, του Tom Waits, και του John Cassavetes, Λορεντζάτος και Πασκάλ, το Κουτσό). Στο γκαράζ ήδη συγκροτείται η garage-punk βιβλιοθήκη μου, όπου ξοδεύω κάμποσες ώρες κάθε μήνα για αναδιευθετήσεις και ανακατατάξεις, ανάλογα με την εισροή νέου υλικού, ή κάποιες εργασίες και κείμενα. Βιβλία, περιοδικά, πάμφλετ, προκηρύξεις, σημειωματάρια, τεφτέρια, τετράδια, και οτιδήποτε άλλο σε χαρτί υπάρχουν σε κάθε χώρο της κατοικίας μου.

Bibliotheke 010

Τυχαίνει καμιά φορά να χρησιμοποιείτε κάποιο από τα βιβλία σας για άλλο σκοπό εκτός από την ανάγνωση; Για ν’ ακουμπήσετε το ποτήρι σας, φερ’ ειπείν, ή για να σκοτώσετε ένα κουνούπι, για να σημειώσετε πρόχειρα έναν αριθμό τηλεφώνου; Γενικά, πώς συμπεριφέρεστε στα βιβλία σας;

Ναι, ναι. Ίσως θα πρέπει να γράψω κάτι σαν διήγημα με θέμα το πώς έχω κατά καιρούς χρησιμοποιήσει (όπως όλοι μας, άλλωστε) βιβλία για λόγους που δεν έχουν σχέση με την ανάγνωση! Ωραία ιδέα! Αν σας κάνω μια ξενάγηση στις βιβλιοθήκες μου, ακόμα και τυχαία τραβώντας βιβλία από τα ράφια, θα διαπιστώσετε ότι σε πολλά υπάρχουν τηλέφωνα, σημειώσεις της στιγμής, ονόματα μουσικών συγκροτημάτων, ζωγραφιές (πάνω από τρεις με τον Bolaño!, πολλά άνθη, ακριθακικό τσίκι-τσίκι), ποιήματα – ένα σχεδόν ολοκληρωμένο υπάρχει στο βιβλίο του Ellmann για τον Joyce, γραμμένο, το ποίημα, το οποίο μάλιστα δημοσιεύτηκε αργότερα, πίνοντας ιρλανδέζικα ουίσκι στην παμπ. James Joyce, στο Μοναστηράκι. Έχω χρησιμοποιήσει βιβλία σαν σκάλα, έχω φτιάξει κρεβάτι με βιβλία, ένα εφήμερο έργο τέχνης κατασκευάστηκε από ένα βουνό βιβλία που είχα μεταφέρει από την κατοικία μου σε μια γκαλερί, και ένα καρούμπαλο στο κεφάλι ενός εκνευριστικού και αδιανόητα φλύαρου φίλου, το έτος 1986, προκλήθηκε από μια δεμένη βιογραφία του Jackson Pollock όταν του την εκτόξευσα με δύναμη μπας και το βουλώσει. Κουνούπι δεν έχω σκοτώσει με βιβλίο. Έχω σκοτώσει όμως πολλές ώρες.

Τα βιβλία που έχετε στην κατοχή σας και τα έχετε διαβάσει φέρουν επάνω τους ίχνη των αναγνώσεών σας; Σημειώνετε το όνομά σας ή τον χρόνο και τον τόπο απόκτησής τους, μήπως τα σφραγίζετε με κάποιο ex libris, υπογραμμίζετε το κείμενο, σημειώνετε στο περιθώριο ή στις λευκές σελίδες τους, τσακίζετε τις πάνω γωνίες τους; Αν έπεφτε σήμερα στα χέρια σας ένα βιβλίο που είχατε διαβάσει πριν από είκοσι χρόνια, θα το αναγνωρίζατε από τα σημάδια του κορμιού;

Τα μαρκάρω με μιαν ανάγλυφη σφραγίδα χωρίς μελάνι. Σε άλλη σελίδα, γράφω το όνομά μου και ημερομηνία, τις πιο πολλές φορές την ημερομηνία ανάγνωσης και όχι απόκτησης. Δεν τσακίζω τις γωνίες, χρησιμοποιώ σελιδοδείκτη (έχω έναν ωραίο μεταλλικό, βαρύ πράμα) ή το «αυτί» του βιβλίου. Σημειώνω, ναι. Και υπογραμμίζω, με χαρακάκι (επίσης μέταλ!). Ναι, πάραυτα θα αναγνώριζα ένα βιβλίο που έχει περάσει απ’ τα χέρια μου, όσα χρόνια κι αν είχανε κυλήσει ώσπου να το ξαναπιάσω στα δάχτυλά μου, να το μυρίσω, και να το σκανάρω με το βλέμμα μου.

Υπήρξαν περίοδοι στη ζωή σας στη διάρκεια των οποίων δεν διαβάζατε καθόλου βιβλία; Υπήρξαν μήπως υπολογίσιμα χρονικά διαστήματα που δεν διαβάζατε κάποιο συγκεκριμένο είδος (μυθιστορήματα, ποίηση, δοκίμια); 

Υπήρξε μία μάλλον μεγάλη περίοδος στη διάρκεια της οποίας δεν διάβασα λέξη. Ήταν ανάμεσα στον Απρίλιο του 1960, όταν γεννήθηκα και… Όχι, όχι ! Έχω κόψει κατά καιρούς το τσιγάρο, το ποτό, ακόμα και τον κινηματογράφο, αλλά το βιβλίο όχι, ποτέ. Γιατί άλλωστε; Υπάρχουν πάντως είδη που όχι για υπολογίσιμα, όχι για μεγάλα, μα για πελώρια χρονικά διαστήματα δεν τα έχω πιάσει (μαγικός ρεαλισμός, φέρ’ ειπείν), και άλλα (ιδιότυπα δοκίμια, noir αστυνομικά, βιογραφίες) που δεν τα έχω αφήσει ποτέ.

Ο Ρολάν Μπαρτ ξεχώριζε τα βιβλία που διάβαζε αποκλειστικά για την απόλαυση, τα οποία τα έπαιρνε στο κρεβάτι του, «έπιπλο της ανευθυνότητας» καθώς το έλεγε, από τις αναγνώσεις που προορίζονταν για την εργασία του, τις οποίες τις έκανε στο γραφείο, «έπιπλο της υπευθυνότητας». Κάνετε εσείς κάποια τέτοιου είδους διάκριση κατά την αναγνωστική σας πρακτική; 

Δυσκολεύομαι να παραπετάξω την απόλαυση στο χαντάκι της λεγόμενης ανευθυνότητας και τα όσα διαβάζω για την εργασία μου να τα μπάσω στο γκρίζο άκαμπτο κοστούμι της λεγόμενης υπευθυνότητας. Η στρατηγική της τύχης και οι θεσπέσιες κακές παρέες συνέβαλλαν ώστε στη ζωή μου η απόλαυση και η εργασία να είναι αλληλένδετες και πάντα να σχετίζονται με τα βιβλία. Όσα γράφω και όσα λέω (και βγάζω το ψωμί μου γράφοντας και μιλώντας) έχουν να κάνουν με βιβλία και με την απόκτηση και ανάγνωση βιβλίων. Διαβάζω παντού, όπου βρω. Έχω διαβάσει σε μπαρ, σε καφενεία, στον Καπετάν Μιχάλη της Φειδίου, σε αεροδρόμια (όλο τον Ginsberg της Άγρας στο Ελευθέριος Βενιζέλος με απανωτούς καφέδες και Santé άφιλτρα), ακόμα και, οφείλω να το ομολογήσω διότι έχω συλληφθεί επανειλημμένα, σε εκδηλώσεις και παρουσιάσεις συγγραφέων και βιβλίων.  Έχω διαβάσει και σε ασανσέρ.

Χρησιμοποιείτε κάποια μηχανή ηλεκτρονικής ανάγνωσης (ereader); Ανεξάρτητα από την πιθανή ή βέβαιη μελλοντική πορεία του ενός και του άλλου μέσου, σας χαρίζει την ίδια απόλαυση και ωφέλεια η ανάγνωση ενός κειμένου τυπωμένου σε χαρτί και του ίδιου κειμένου σε ψηφιακή μορφή;

Ετοιμάζομαι να αποκτήσω και να χρησιμοποιήσω e-reader. Λίαν συντόμως. Άλλωστε διαβάζω ήδη πολύ πράμα στον υπολογιστή. Και επίσης υπάρχουν βιβλία και κείμενα που είναι δύσκολο να τα βρω στο χαρτί (το Recognitions του Gaddis, ας πούμε). Τέλος, και πρόκειται για ατράνταχτο επιχείρημα, και τα οχτώ βιβλία του Pynchon διατίθενται σε ψηφιακή μορφή. Θέλω να δω πώς θα είναι η ανάγνωσή τους μέσω ενός μηχανήματος. Αλλά τίποτα, μα τίποτα, δεν μπορεί να φτάσει τη γοητεία που μου ασκούν εκείνα τα βιβλία που έχουν γοητευτικά φθαρεί στα χέρια μου, που είναι γεμάτα σημειώσεις και υπογραμμίσεις, που έχουν χάσει τα νιάτα τους αλλά όχι και την ομορφιά τους, απεναντίας, ζώντας μαζί μου.

Μπορείτε να επιλέξετε πέντε βιβλία από τη βιβλιοθήκη σας που είναι πολύ σημαντικά για σας, ανεξάρτητα ενδεχομένως από τη λογοτεχνική τους αξία ή από οποιοδήποτε άλλο καλλιτεχνικό κριτήριο;

Η Επανάσταση της Καθημερινής Ζωής του Raoul Vaneigem, ο Πεθαμένος και η Ανάσταση του Πεντζίκη, η Φαινομενολογία του νου του Εγέλου, το Φαρέτριον του Καρούζου, και  η Αγρία Τριάς ως Ένα (Το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας, Κάτω από το Ηφαίστειο, 2666 των Pynchon Lowry Bolaño) είναι πολύ σημαντικά για το τι είμαι, πώς είμαι, γιατί είμαι αυτό που είμαι, και γιατί δεν θα μπορούσα να είμαι κάτι άλλο από αυτό που είμαι. (Υποψιάζομαι ότι το Infinite Jest θα γίνει το έκτο)!

Μαρούσι, Ιούλιος 2012