ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ

pride and prejudice 2

Συμπληρώνονται φέτος 200 χρόνια από την κυκλοφορία ενός σημαντικού βιβλίου για την ιστορία της λογοτεχνίας. Και είναι σημαντική η ιστορία του Περηφάνια και Προκατάληψη, το βιβλίο στο οποίο αναφερόμαστε, γιατί τόσο το περιεχόμενό της όσο και η ίδια η συγγραφέας, η Τζειν Όστιν, έχουν συγκινήσει αμέτρητους αναγνώστες.

Εκπροσωπώντας μέσα από τα γραπτά της μια μετάβαση που γινόταν από τον ρομαντισμό στον ρεαλισμό και σκιαγραφώντας την αγγλική κοινωνία και ειδικότερα τον γυναικείο κόσμο της εποχής η Όστιν αποτέλεσε την αγαπημένη συγγραφέα αρχικά μιας κλειστής ελίτ, σημείο που αφορά κυρίως τις βικτωριανές και ρομαντικές αναζητήσεις που υπήρχαν στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Πέρα από αυτό και η ίδια η Όστιν δεν υπέγραφε τα έργα της, γεγονός που μάλλον δείχνει ότι δεν πίστευε στην επιτυχία τους. Το πρώτο βιβλίο που δημοσιεύτηκε το 1811 ήταν η Λογική και Ευαισθησία για να ακολουθήσει τον Ιανουάριο του 1813 η Περηφάνια και Προκατάληψη. Τελικά δικαιώθηκε και αποκατάσταθηκε ως σημαντική συγγραφέας πολύ μετά από τον θάνατο της. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα δεκάδες τεκμήρια, μαρτυρίες αλλά και ακαδημαϊκές μελέτες την έφεραν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της λογοτεχνικής κοινότητας και όχι μόνο. Μεταπολεμικά τα βιβλία της Όστιν κατάφεραν όχι μόνο να γίνουν πετυχημένα και εμπορικά αλλά και συμβολικό σημείο της ποπ εμπορικής κουλτούρας.

Μια τέτοια επιμέρους πτυχή αποτελούν και οι δεκάδες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές των βιβλίων της, οι οποίες γνώρισαν επίσης τεράστια επιτυχία αλλά και καλλιτεχνική αναγνώριση. Η ίδια η Όστιν αποτέλεσε την ηρωίδα ταινιών μυθοπλασίας με αφορμή τη ζωή της. Η ταινία Ερωτευμένη Τζέιν (Becoming Jane) του Τζούλιαν Τζαρόλντ με την Αν Χάθαγουεϊ στον ρόλο της νεαρής και ερωτευμένης Όστιν είναι μια τέτοια περίπτωση.

Από αυτό τον κατάλογο δεν θα μπορούσε να λείψει βεβαίως και η Περηφάνια και Προκατάληψη. Η πρώτη αξιόλογη μεταφορά του βιβλίου στη μεγάλη οθόνη έγινε το 1940 από τον Ρόμπερτ Ζ. Λέοναρντ. Πρωταγωνιστές της ταινίας, η οποία επένδυσε πολλά στην ατμόσφαιρα και στο στυλ της εποχής που περιγράφει, η Γκριρ Γκάρσον ως Ελίζαμπεθ Μπένετ και ο Λόρενς Ολιβιέ ως Ντάρσι. Το στυλ του κλασικού, που διέπει πλέον τον 19ο αιώνα, αποτέλεσε το ελκυστικό σημείο και για άλλες μεταφορές του έργου, όμως εκείνη που σαφώς ξεχωρίζει είναι αυτή που έκανε ο Βρετανός Τζο Ράιτ. Πέρα από τους βασικούς χαρακτήρες, τη χαρισματική νεαρή Ελίζαμπεθ Μπένετ (την οποία υποδύεται έξοχα η Κέιρα Νάιτλι) και τον γοητευτικό κ. Φιτζγουίλιαμ Ντάρσι ο Ράιτ επένδυσε αρκετά στη δομή της ιστορίας της Όστιν, η οποία με τη σειρά της απεικονίζει έξοχα την κοινωνία της εποχής της και κάποιες διαχρονικές αξίες και αντιλήψεις. Η σχέση των δύο φύλων, η ανάγκη της συντροφικότητας αλλά και η έννοια της ηθικής αποκατάστασης με την τελετουργική διαδικασία του γάμου είναι ένα τέτοιο ζήτημα. Αυτό προεκτείνεται και στις ηθικές αρχές της εποχής, που έχουν να κάνουν με την κοινωνική τάξη, την οικονομική άνεση, την ταξική τοποθέτηση των πρωταγωνιστών.

Αντίστοιχο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τηλεοπτικές σειρές που βασίστηκαν στο ίδιο έργο της Όστιν. Τηλεσειρές που φυσικά δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στο κλίμα και στα χαρακτηριστικά της εποχής και στις οποίες πρωταγωνιστούν ηθοποιοί όπως ο Κόλιν Φερθ (ο λόγος για την παραγωγή του BBC, που προβλήθηκε στην αγγλική τηλεόραση το 1995). Βέβαια η τηλεοπτική Περηφάνια και Προκατάληψη αποτελεί κτήμα της ευρωπαϊκής τηλεόρασης. Και αυτό δεν αποτελεί και τόσο υπερβολή αφού έχουν μεταδοθεί στη μικρή οθόνη εκδοχές ολλανδικές, ιταλικές και ισραηλινές. Στην ιταλική βερσιόν μάλιστα πρωταγωνιστές ήταν η Βίρνα Λίζι και ο Φράνκο Βόλπι, ενώ η ισραηλινή ήθελε το ρομαντικό δράμα της Όστιν να μεταφέρεται σεναριακά στο σήμερα. Εντυπωσιακή στην προσαρμογή της σίγουρα είναι και η πρόσφατη διαδικτυακή εκδοχή για τις ανάγκες του YouTube. Με τίτλο Lizzie Bennet Diaries (2012) το έργο της Τζέιν Όστιν αποτέλεσε υλικό μιας web series, στο οποίο η πρωταγωνίστρια αφηγείται με τη μορφή ενός vlog, ενός ημερολογίου με τη μορφή βίντεο-ιστολογίου την καθημερινότητα, τις δοκιμασίες και τις ανησυχίες της οικογένειας Μπένετ για την αποκατάσταση με εύπορους γαμπρούς των θυγατέρων της.

180px-PrideAndPrejudiceTitlePage

Η επίδραση της Τζειν Όστιν και η σημαντικότητα του έργου της ίσως διαφαίνεται και από τις μοντέρνες διασκευές του Περηφάνια και Προκατάληψη. Κι όταν λέμε μοντέρνες, εννοούμε πως οι ανησυχίες και τα πιστεύω της Ελίζαμπεθ και του Ντάρσι δεν αλλάζουν καθόλου στην εποχή του μεταφεμινισμού, εποχή δηλαδή κατά την οποία η ισότητα των δύο φύλων θεωρείται εμπεδωμένη αλλά παράλληλα –σχήμα οξύμωρο– η σχέση τους συντηρικοποιείται μέσα στα νέα δεδομένα, η γυναίκα αποκτά απίστευτα γήινη υπόσταση και εκτίθεται ασύστολα προς τέρψιν του ανδρικού πληθυσμού. Σε αυτό το περιβάλλον έρχεται η μοντέρνα διασκευή του Ημερολογίου της Μπριτζέτ Τζόουνς (2001). Βασισμένη στην αντίστοιχη μεταφορά του βιβλίου της Έλεν Φίλντινγκ, η Μπριτζέτ Τζόουνς, μια βρετανίδα τριαντάρα, αποτελεί ουσιαστικά μια σύγχρονη κωμική προέκταση της Ελίζαμπεθ Μπένετ, και κυριαρχείται από καθημερινά διλήμματα (Μόνη ή παντρεμένη; Σεξ ή έρωτας; Λεπτή ή “εύσωμη”;), ενώ η παρουσία του φλεγματικού κου Ντάρσι ανατρέπει άρδην τη φαινομενική ηρεμία της.

Στον ρόλο της Μπριτζέτ Τζόουνς ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια μοντέρνα κινηματογραφική μεταφορά αλά Μπόλυγουντ! Και αφού μιλάμε για Μπόλυγουντ εννοούμε ευχάριστες παρουσίες on camera και μια ιστορία διανθισμένη με αρκετό ρομάντζο και τραγούδι. Να σημειωθεί πως η Μπολυγουντ εκδοχή της Περηφάνιας και Προκατάληψης (2004) φέρει τη σκηνοθετική υπογραφή της Γκούριντερ Τσάντρα, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο κρατάει μια από τις πιο εντυπωσιακές ντίβες της ινδικής κινηματογραφικής βιομηχανίας, η Ασουράια Ράι.

Γιάννης Γκροσδάνης

_65480411_lizziebennetdiaries