ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΟΙΗΣΗ: «ΟΥΛΑΛΟΥΜ» ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΣΚΑΡΙΜΠΑ

1

Το Ουλαλούμ είναι ποίημα του αιρετικού συγγραφέα του Μεσοπολέμου Γιάννη Σκαρίμπα, (1893-1984) από την ποιητική συλλογή «Εαυτούληδες» (1950), που μελοποιήθηκε μοναδικά από τον Νικόλα Άσιμο και έγινε έτσι γνωστό στο ευρύτερο κοινό.

Το Ουλαλούμ είναι ένα φανταστικό θηλυκό όνομα που ίσως να προέρχεται από το λατινικό ululare (=θρηνώ) ή αντίστοιχα από το αρχαίο ελληνικό ολολύμη (ολολυγμός, θρήνος, ουρλιαχτό λύκου). Ή ακόμα και από το αραβικό επιφώνημα ulalum, το οποίο ενδεχομένως μάλιστα να συνδέεται και με τη νεοελληνική λέξη αλαλούμ (=σύγχυση).

Το ποίημα παραπέμπει ευθέως πάντως στο σκοτεινό ομότιτλο ποιητικό έργο του Edgar Allan Poe, Ulalum (1847), που έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά, μεταξύ άλλων και από τις εκδόσεις Ηλέκτρα (2009) σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα.

Για το ποια ήταν πραγματικά η κυρά του ποιήματος οι απόψεις διίστανται. Γι’ αυτό ας πούμε πως είναι ίσως… η Κυρά που επιθυμούμε, ο καθένας μας, να τον ορίζει.

Άλλωστε το ποίημα λέγεται πως παρωδεί ποικιλοτρόπως τους ρομαντικούς και θεάται με (αυτό)σαρκαστική διάθεση το ρομαντικό υποκείμενο του έρωτα και τον πόθο του. Χωρίς ωστόσο, βέβαια, να καταλήγει σε κάτι κωμικό. Αντιθέτως συγκινεί τον αναγνώστη του μέσα από αυτόν τον αλλόκοτο λυρισμό που αποπνέει.

Το μελοποιημένο ποίημα του Σκαρίμπα τραγούδησαν πολλοί, και πρώτος ο ίδιος ο Άσιμος σε μια αξεπέραστη μάλλον ερμηνεία.

http://www.youtube.com/watch?v=qNQFSNmuibg

2

Εξαιρετική θεωρείται βέβαια και η ερμηνεία της Σωτηρίας Λεονάρδου. http://www.youtube.com/watch?v=rM_j8ghBuaA

Εδώ όμως σας παρουσιάζουμε την εκδοχή του Διονύση Τσακνή, γιατί είναι εκείνος που μελοποίησε 12 ποιήματα του Σκαρίμπα σε ένα cd που συνοδεύει το «Άπαντες στίχοι, 1936-1970», το βιβλίο που εξέδωσαν τον Οκτώβριο του 2010 οι εκδόσεις Νεφέλη (φιλολογική επιμέλεια Κατερίνας Κωστίου). Το βιβλίο περιλαμβάνει 85 ποιήματα, από τις συλλογές Ουλαλούμ, Εαυτούληδες και Βοϊδάγγελοι, αρκετά σχόλια και ένα κατατοπιστικό σημείωμα. Το εξώφυλλο έχει φιλοτεχνήσει ο Αλέκος Φασιανός, τα πρωτότυπα χειρόγραφα αποτελούν μια ευγενική παραχώρηση του Μάνου Ελευθερίου, ενώ η ενορχήστρωση ανήκει στον Δημ. Μπαρμπαγάλα. Συμμετέχει ο Γιώργος Μεράντζας. Να σημειωθεί βέβαια ότι τα ποιητικά άπαντα του Σκαρίμπα, υπό τον τίτλο «Άπαντες στίχοι», εκδόθηκαν πρώτη φορά το 1970, ενώ κυκλοφόρησαν και από τις από τις εκδόσεις Κάκτος το 1996. Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε την εντυπωσιακή μουσική παράσταση που δόθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (16/1/2012) με αφορμή την εν λόγω μελοποίηση:


Το συγκεκριμένο τραγούδι, το Ουλαλούμ, είχε πρωτοερμηνευτεί από τον Διονύση Τσακνή στον δίσκο του Τι γυρεύεις στον ύπνο μου, πατέρα (2007), απ’ όπου και το ακούσαμε, εμείς τουλάχιστον, πρώτη φορά μετά τον Άσιμο*. Και ξέρετε πώς συμβαίνει μ’ αυτές τις προσωπικές πρωτιές, τις συμπαθούμε και τις ξεχωρίζουμε.

*Η εκτέλεση του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, δέκα ολόκληρα χρόνια πριν, το 1997, στον δίσκο Πες μου ένα ψέμα ν’ αποκοιμηθώ, ήταν ασφαλώς η πρώτη μετά του Άσιμου, και εξαιρετική, μα πολύ κοντινή στην αρχική.

vivlioCd-big

ΟΥΛΑΛΟΥΜ…

Ήταν σα να σε πρόσμενα Κυρά
απόψε που δεν έπνεε όξω ανάσα,
κι έλεγα: θα ‘ρθη απόψε απ’ τα νερά
κι από τα δάσα.

θα ‘ρθη, αφού φλετράει μου η ψυχή,
αφού σπαρά το μάτι μου σαν ψάρι
και θα μυρίζη ήλιο και βροχή
και νιο φεγγάρι . . .

Και νά, το κάθισμά σου συγυρνώ,
στολνώ την κάμαρά μας αγριομέντα,
και νά, μαζί σου κιόλας αρχινώ
χρυσή κουβέντα:

. . . Πως νά, θα μείνει ο κόσμος με το «μπα»
που μ’ έλεγε τρελόν πως είχες γίνει
καπνός και – τάχας – σύγνεφα θαμπά
προς τη σελήνη . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Νύχτωσε και δεν φάνηκες εσύ,
κίνησα να σε βρω στο δρόμο – οϊμένα –
μα σκούνταφτες (όπου εσκούνταφτα) χρυσή
κι εσύ με μένα.

Τόσο πολύ σ’ αγάπησα Κυρά,
που άκουγα διπλά τα βήματα μου !
Πάταγα ‘γω – στραβός – μεσ’ τα νερά ;
κι εσύ κοντά μου . . .

(Λίνου Πολίτη Ποιητική Ανθολογία, εκδ. Δωδώνη)

Το Ακάρεο του Bookstand

3