Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

317023_10151352781257086_1287604753_n

Μου είπαν ότι σήκωσες το χέρι σου εναντίον σου
Προλαβαίνοντας τον σφαγέα.
Οκτώ χρόνια εξόριστος αντικριστά σε εχθρού ανάβαση
Κι εντέλει, μπροστά σε σύνορο απαράβατο,
Πέρασες,  λένε, ένα πιο βατό
.

Μπέρτολτ Μπρεχτ, μτφρ. Σ.Γουργουρής – Γ. Σαγκριώτης

Σεπτέμβριος του 1940. Ο εβραίος διανοούμενος Βάλτερ Μπένγιαμιν πλησιάζει στα γαλλο- ισπανικά σύνορα. Βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους ένδειας, ενώ οι χιτλερικοί, που του έχουν αφαιρέσει τη γερμανική υπηκοότητα, προελαύνουν. Ο κλοιός γύρω του όλο και στενεύει. Μόνη του διέξοδος να περάσει στην ισπανική επικράτεια και από εκεί να διαφύγει στις ΗΠΑ. Μια είδηση όμως τον παγώνει. Η κυβέρνηση του Φράνκο δεν πρόκειται να του επιτρέψει το ταξίδι στην Αμερική. Απελπισμένος και για να αποφύγει την παράδοση στους ναζί αποφασίζει να δώσει τέλος στη ζωή του.  Είναι μόλις σαράντα οκτώ ετών.

Από τα γραπτά του, ιδιαίτερο λογοτεχνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο μικροί τόμοι που έχουν εκδοθεί στη χώρα μας από τις εκδόσεις Άγρα: ο Μονόδρομος και Τα Παιδικά Χρόνια Στο Βερολίνο. Το πρώτο έργο είναι ένα παλίμψηστο όπου συγκεντρώνονται σκόρπια και φαινομενικά αδιάφορα ερεθίσματα της πόλης: η θέα ενός πρατηρίου καυσίμων, ένα γιαπί, μνημεία, πινακίδες που υποδεικνύουν συμπεριφορές. Όλα τα παραπάνω αποτελούν αφορμές ενός ευρύτερου στοχασμού που ενίοτε παίρνει και τη μορφή της ποίησης ή  του αφορισμού.  Τα Παιδικά Χρόνια αποτελούν με τη σειρά τους μια προσπάθεια ανασύνθεσης της παιδικής ηλικίας του συγγραφέα στο Βερολίνο των αρχών του εικοστού αιώνα. Με όπλο του την ανάμνηση ο Μπένγιαμιν  επικεντρώνεται σε κάθε κεφάλαιο και σε ένα διαφορετικό θέμα που είχε αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στα παιδικά του μάτια: τα χειμωνιάτικα πρωινά, οι σκεπαστές αγορές, το καρουσέλ, η σχολική βιβλιοθήκη. Και στα δύο κείμενα το τετριμμένο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και γίνεται ο οδηγός μας ώστε είτε να κατανοήσουμε καλύτερα την αστική ζωή  είτε να περιηγηθούμε στην παιδική ηλικία.

Το ενδιαφέρον πάντως για το έργο του Μπένγιαμιν θα αναζωπυρωθεί ιδιαίτερα μετά το Μάη του ’68, εφόσον ο τελευταίος υπήρξε από τους αγαπημένους συγγραφείς των εξεγερμένων φοιτητών. Αναμένουμε μάλιστα το επόμενο διάστημα από την Άγρα την έκδοση επιλεγμένων δοκιμίων του.

Γιάννης Φλυτζάνης. 

555312_10151352781342086_2133057765_n