ΣΤΟ ΡΑΦΙ ΤΟΥ BOOKCROSSER: ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΛΕΞΑΚΗΣ, «Μ.Χ.»

 newego_LARGE_t_641_105800966

Το ελληνικό φόρουμ του Bookcrossing είναι η δική μας Εκκλησία του Δήμου· εκεί συναντιόμαστε διαδικτυακά, επικοινωνούμε, ενημερωνόμαστε, ανταλλάσσουμε απόψεις, τσακωνόμαστε. Ενίοτε συζητάμε πολύ σοβαρά πράγματα και ενίοτε πειραζόμαστε και κάνουμε τρόλινγκ  πάνω σε “καμένα” θέματα.

Μία από τις σοβαρές συζητήσεις που ξεκίνησαν πριν από 4 χρόνια είχε θέμα: «Η πολιτική τοποθέτηση του αναγνώστη και το «καλό» βιβλίο». Πρέπει ένα βιβλίο, για να είναι καλό, να έχει πολιτική άποψη ή να ασχολείται με πολιτικές πλευρές του θέματος που θίγει; Πόσο μπορεί να σε κερδίσει ένα βιβλίο που διαφωνείς με τις θέσεις και τις ιδέες που εκφράζει; Φτάνει η πολιτική θέση και ιδεολογία ενός συγγραφέα να εγγυηθεί για την αξία του βιβλίου; Γίνονται τα politically incorrect πιο ενδιαφέροντα βιβλία;

Η τοποθέτησή μου στην κουβέντα προέκυψε κατά κάποιο τρόπο επαγωγικά και μέσα από ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, το «μ.Χ». του Βασίλη Αλεξάκη, ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρώτα στη Γαλλία και έφτασε στα πάτρια εδάφη βραβευμένο ήδη με το βραβείο μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας. Το βιβλίο το είχα διαβάσει πριν γίνω bookcrosser και κατά κάποιο τρόπο αποτέλεσε το «παράδειγμα προς αποφυγή» μου για το δεύτερο βιβλίο που έγραψα ο ίδιος. Αυτή περίπου η τοποθέτηση -επικεντρωμένη στο βιβλίο του Αλεξάκη- έγινε λοιπόν και η κριτική μου για το βιβλίο, όταν αργότερα το καταχώρησα στο Bookcrossing.

 

Τίτλος: μ.Χ.

Συγγραφέας: Βασίλης Αλεξάκης

Καταχωρήθηκε από karjim  Πέμπτη, 23 Απριλίου 2009

Βαθμολογία: 4/10 *

Καταλαβαίνω ότι η έκφραση πολιτικών θέσεων και ιδεών σε ένα βιβλίο μπορεί να προσανατολίσει ή να αποπροσανατολίσει τον αναγνώστη. Σίγουρα όμως δεν μπορεί να αποτελεί αυτό το βασικό κριτήριο αξιολόγησης ενός λογοτεχνικού έργου. Με ενοχλεί η «δικτατορία της πολιτικής συνείδησης» που συχνά εφαρμόζεται στη λογοτεχνία και τους χώρους της και αναδεικνύει  σε εξαιρετικά και «σοβαρά» μόνο εκείνα τα λογοτεχνικά έργα που καταφανώς δεν διαθέτουν άλλες αρετές πλην της πολιτικής σκέψης του συγγραφέα, περιφρονώντας παράλληλα άλλα έργα με πλείστες λογοτεχνικές αρετές εξαιτίας της απολιτίκ προσέγγισης των θεμάτων τους.

Το μ.Χ του Αλεξάκη επικεντρώνεται ακριβώς στην ανάδειξη αυτού του βαθύτατα  ιστορικού, κοινωνικού και εν τέλει πολιτικού θέματος: στη σχέση της χριστιανικής θρησκείας, του μοναχισμού, και του Αγίου Όρους πιο συγκεκριμένα, με την κλασική ελληνική παιδεία και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Ναι, είναι σημαντικό το τι έχει να πει ένα βιβλίο στον αναγνώστη του. Ποιες είναι οι ιδέες του, ποια τα μηνύματά του. Και δεν διαφωνώ πάνω στις συγκεκριμένες πολιτικές απόψεις που εκφράζονται στο «μ.Χ.». Γνωρίζω ότι η χριστιανική θρησκεία πολέμησε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, το διδάχτηκα ήδη από το σχολείο. Ότι οι Χριστιανοί γκρέμιζαν τους αρχαίους ναούς και έχτιζαν πάνω τους χριστιανικές εκκλησίες. Στην Κυρά μας τη μαμή ο γιατρός Ορέστης Μακρής ζήταγε ως αμοιβή για τις υπηρεσίες του τις χάντρες της ξεματιάστρας. Έτσι παίζεται το παιχνίδι: το καινούργιο αντιμάχεται το παλιό για να εγκατασταθεί στη θέση του, χωρίς βέβαια να σημαίνει πάντοτε ότι είναι και καλύτερο.

Δεν καταλαβαίνω όμως, οφείλω να ομολογήσω, γιατί τόσος ντόρος για κάτι τόσο κλισέ, για κάτι τόσο αποδεκτό πια στους κόλπους εκείνων στους οποίους με σαφήνεια απευθυνόταν. Σαν φτωχή πλην τίμια ηρωίδα που αγαπάει πάμπλουτο αρρενωπό επιχειρηματία για να τον παντρευτεί στο τέλος ενός «ροζ» μυθιστορήματος. Βγαλμένο απ’ τη ζωή, ναι, μα τόσο χιλιοειπωμένο πια.

Το είπε με λογοτεχνικά ενδιαφέροντα τρόπο τουλάχιστον;  Όχι. Το αυτοχαρακτηριζόμενο στον υπότιτλο ως μυθιστόρημα βιβλίο ήταν κακό ως τέτοιο, καθώς δεν διέθετε καμία μυθιστορηματική αρετή. Η πλοκή ήταν ανύπαρκτη και οι χαρακτήρες υποτυπωδώς δουλεμένοι, αδιάφοροι. Τα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα που είχε ο συγγραφέας να πει γύρω από το θέμα του μπορούσε, λέω εγώ, να τα πει κάλλιστα μέσα από πλείστα άλλα κειμενικά είδη (δοκίμιο, μελέτη, μονογραφία, αρθρογραφία κ.λπ.) και όχι με την επίφαση του μυθιστορήματος, αδιαφορώντας έτσι προκλητικά για το “μύθο”. Και νομίζω πως και ο ίδιος ο συγγραφέας αντιλαμβάνεται αυτή την αδυναμία του βιβλίου του: «Θα θυμάμαι σίγουρα ότι το Βυζάντιο επέβαλε με άκρα βιαιότητα το χριστιανισμό, ότι οι μοναχοί και οι κληρικοί έσφαξαν πλήθη κόσμου, ότι ο μονοθεϊσμός εισήγαγε τον θρησκευτικό φανατισμό που ήταν άγνωστος στην Αρχαία Ελλάδα και στη Ρώμη. Θεωρώ ελάχιστα πιθανό να ξεχάσω ότι ο Ιουστινιανός έκλεισε τη φιλοσοφική σχολή της Αθήνας και ότι ακολούθησαν για τη χώρα μας δεκατρείς αιώνες πνευματικής νάρκης. Ίσως ξεχάσω τον αφηγητή του έργου [δηλαδή τον κεντρικό ήρωα], τον συγκάτοικο της Ναυσικάς, που αναλαμβάνει βαρυγκομώντας την έρευνα για τον Άθω, δεδομένου ότι ασχολείται μόνο με την αρχαία ιστορία και την προσωκρατική φιλοσοφία. Το μυθιστόρημα έχει και μια αστυνομική διάσταση, αλλά αυτήν είναι πολύ πιθανό να την ξεχάσω.», γράφει στο οπισθόφυλλο.

Η πολιτική θέση και συνείδηση αποτυπώνεται καλύτερα, κατ’ εμέ τουλάχιστον,  μέσα από τους ήρωες ενός μυθιστορήματος. Και είναι καλύτερο να ταυτίζεται κανείς με τον ήρωα του μυθιστορήματος παρά με τον ίδιο το συγγραφέα. Πιο δημιουργικό τουλάχιστον, μην πω και πιο αποτελεσματικό. Ο  μύθος εξάλλου είναι εξίσου σημαντικός με τις αλήθειες του. Ποιος θα είχε να πει κάτι κακό για τη στρατευμένη λογοτεχνία του Όργουελ!

 

 

Η πορεία του βιβλίου στο Bookcrossing

Το αντίτυπό μου το έστειλα και απελευθερώθηκε δι’ αντιπροσώπου στη σχετικά “ανενεργή” επίσημη ζώνη Bookcrossing της Πάτρας. Η κατάστασή του λέει ότι βρίσκεται ακόμη εκεί.

Στο Βookcrossing κυκλοφορούν καταχωρημένα 8 αντίτυπα του βιβλίου που έχουν διαβαστεί από 11 bookcrossers. Κι επειδή μας αρέσει να διαφωνούμε, ο boubounas το βαθμολόγησε με 9 στα 10 αστεράκια και το θεώρησε «ένα βιβλίο καταπέλτη, ένα βιβλίο γροθιά στο στομάχι του μοναχισμού, της υποκρισίας και του σκοταδισμού», ενώ ο φίλος μου ο Makailer τού έδωσε 8 αστεράκια με τη σημείωση «ίσως κατώτερο των προσδοκιών μου, αλλά πάντοτε επίκαιρος και στο στόχο. Ο Αλεξάκης είναι σπουδαίο κεφάλαιο για τον τόπο (ταπεινή γνώμη)» . Το απελευθέρωσε και αυτός σε ένα παρκάκι στη Θεσσαλονίκη, εξηγώντας στους άντρες της παρέας που θα το ψάξουν  ότι λαχανί είναι το πράσινο στο πιο ξεφτισμένο.

Δημήτρης Αλεξίου