Ο ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΜΕΛΟΠΟΙΕΙ ΜΥΡΤΙΩΤΙΣΣΑ: Σ’ ΑΓΑΠΩ – ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ

Mirti

Από το 1967 ο Μάνος Χατζιδάκις βρίσκεται στη Νέα Υόρκη. Εκεί πληροφορείται και τον θάνατο της Μυρτιώτισσας, όπως έγινε γνωστή, με το λογοτεχνικό της ψευδώνυμο, η ποιήτρια Θεώνη Δρακοπούλου (1885-1968). Με την είδηση του θανάτου της ο Χατζιδάκις θυμάται, αναζητά και βρίσκει ένα πολύ συγκινητικό γράμμα της που του είχε στείλει παλιότερα, όταν νοσηλευόταν στο νοσοκομείο, παρακαλώντας τον να μελοποιήσει το ποίημά της Σ’ αγαπώ. Ο Μάνος ήταν πολύ φίλος του Γιώργου, του γιου της Θεώνης, που χάθηκε πρόωρα (1958), βυθίζοντας την ποιήτρια σε απαρηγόρητη θλίψη. Πρόκειται για τον καταξιωμένο ηθοποιό της εποχής και καθηγητή της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου Γιώργο Παππά, γιο που απέκτησε η Μυρτιώτισσα με τον δημοσιογράφο Σπύρο Παππά, με τον οποίο και έζησε για κάποια χρόνια στο Παρίσι. Ο Χατζιδάκις, νέος τότε, όπως ο ίδιος μαρτυρούσε και όχι η ηλικία του, αμέλησε να επισκεφθεί την άρρωστη μητέρα του καλού του φίλου και κυρίως αμέλησε να ικανοποιήσει την επιθυμία της. Μετά τον θάνατό της όμως, από έντονο αίσθημα τύψεων, εκεί, στη Νέα Υόρκη, ξεκινά να δουλεύει το έργο εκείνο που θα αγκαλιάσει το Σ’ αγαπώ, το πιο σημαντικό του ίσως έργο, τον Μεγάλο Ερωτικό. Το 1972, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, θα επιστρέψει στην Ελλάδα και θα το ηχογραφήσει.

Ο Μεγάλος Ερωτικός λοιπόν δεν ήταν παρά μια ευκαιρία εξιλέωσης για τον Μάνο και όχι απότοκος κάποιου ερωτικού οίστρου. Άλλωστε, όπως ο ίδιος εξομολογήθηκε, δεν θα μπορούσε ποτέ να συνθέσει ένα τόσο μεγαλειώδες έργο θολωμένος από τον έρωτα. Τα μεγάλα έργα απαιτούν μυαλό καθαρό, ελεύθερο να σκέφτεται, όπως έλεγε. Δεν πρόκειται εξάλλου για ένα έργο με ερωτικά τραγούδια, όπως αφελώς χαρακτηρίστηκε στην αρχή. Είναι ένα έργο για τον Έρωτα. Σ’ αυτό περιλήφθηκαν λοιπόν 11 μελοποιήσεις γνωστών ποιημάτων και άλλων συνθέσεων που ερμηνεύτηκαν μοναδικά από τη Φλέρυ Νταντωνάκη και τον Δημήτρη Ψαριανό (Άσμα ασμάτων, Ερωφίλη, Μήδεια, Λιανοτράγουδα, Σαπφώ, Μυρτιώτισσα, Σολωμός, Καβάφης, Γκάτσος, Ελύτης, Σαραντάρης). Το Σ’ αγαπώ, βέβαια, αφιερώθηκε, ως άρμοζε, στη μνήμη του Γιώργου Παππά. H διαδικασία της ηχογράφησης, αλλά και της προετοιμασίας στον Μαγικό Αυλό, το θρυλικό «στέκι του Μάνου» (Νίκος Δήμου), περιγράφηκε από τους συμμετέχοντες ως μία μοναδική εμπειρία, ως εμπειρία ζωής, ως «διδακτορικό» ακόμη, διά στόματος Ψαριανού. Η ερμηνεία δε της Φλέρυς Νταντωνάκη στο Σ ’αγαπώ ήταν τόσο συγκλονιστική, που ο Χατζιδάκις τη θεώρησε αξεπέραστη κι έτσι δεν εκτέλεσε και δεν ηχογράφησε ποτέ ξανά το τραγούδι με άλλη ερμηνεύτρια.

CACHE_650X650_1_66357

Η Φλέρυ Νταντωνάκη

Φλέρυ Νταντωνάκη, Σ’ αγαπώ:

Φλέρυ Νταντωνάκη, Σ’ αγαπώ

(τελευταία ηχογράφηση, διασκευή για φωνή και κιθάρα: Βαγγέλης Μπουντούνης):

http://www.youtube.com/watch?v=YU7_80vZUOM

«Θέλησα να γράψω μουσική εκ των υστέρων γι’ αυτό το ποίημα της Μυρτιώτισσας. Για να το περιλάβω όμως κάπου, έπρεπε να κάνω έναν ολόκληρο Ερωτικό. Κι έτσι αποφάσισα να επιλέξω ποιήματα από τη Σαπφώ μέχρι τις μέρες μας, για να συμπεριληφθεί και το Σ’ αγαπώ της Μυρτιώτισσας. Κι έκανα τον Μεγάλο Ερωτικό. Αν ανήκει σε κάποιον ο Μεγάλος Ερωτικός, ανήκει δικαιωματικά στη μνήμη της Μυρτιώτισσας».  (Μάνος Χατζιδάκις)

Όλος ο Μεγάλος Ερωτικός:

http://www.youtube.com/watch?v=W9TXtW07ZCI

Το Σ’ αγαπώ είναι ένα ποίημα γεμάτο λυρισμό, όπως ολόκληρη η ποίηση της Μυρτιώτισσας, που κινείται θεματικά μεταξύ έρωτος και θανάτου, παράλληλα με τη ζωή της. Αυτό είναι που τη συνδέει άλλωστε λογοτεχνικά με την ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη, με την οποία είχε επιπλέον αναπτύξει πολύ ισχυρούς δεσμούς φιλίας˙ πλην βέβαια της κοινής τραγικής μοίρας να έχουν χάσει και οι δύο τον αγαπημένο τους. Εικάζεται μάλιστα ότι το Σ’ αγαπώ απευθύνεται στον αγαπημένο της Θεώνης Δρακοπούλου, τον ποιητή Λορέντζο Μαβίλη, με τον οποίο ήταν σφοδρά ερωτευμένη, και που σκοτώθηκε στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, το 1912, βυθίζοντας τη στη μελαγχολία και στρέφοντάς την προς την ποίηση.

Το Σ’ αγαπώ ανήκει στη δεύτερη ποιητική συλλογή της Μυρτιώτισσας, Κίτρινες Φλόγες, που εκδόθηκε το 1925 από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια και προλογίστηκε από τον Κωστή Παλαμά, πιστό φίλο, καθοδηγητή και μέντορα της ποιήτριας. Με τη συλλογή αυτή η Μυρτιώτισσα αξιώθηκε το χαρακτηρισμό «Νέα Σαπφώ».

Η ποίηση της Μυρτιώτισσας έχει κατά τον Παλαμά μιαν «ατημελησιά στον στίχο», και είναι ακριβώς αυτή η πηγαιότητα, αλλά και η τόλμη της, που την κάνει να μας αγγίζει τόσο μύχια. Ποιήματά της έχουν ανθολογηθεί και έχουν συμπεριληφθεί σε κάμποσα συλλογικά έργα, μπορεί όμως κανείς να διαβάσει λιγότερο αποσπασματικά την ποίησή της από το πόνημα που επιμελήθηκε ο Γιώργος Μπαλούρδος για τις εκδόσεις Γαβριηλίδη το 2002.

 

ΜΥΡΤΙΩΤΙΣΣΑ

Σ΄ΑΓΑΠΩ

Σ΄αγαπώ˙ δεν μπορώ
τίποτ’ άλλο να πω
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο!

Μπρος στα πόδια σου εδώ
με λαχτάρα σκορπώ
τον πολύφυλλο ανθό
της ζωής μου.

Ω! μελίσσι μου! πιες
απ΄ αυτόν τις γλυκές,
τις αγνές ευωδιές 
της ψυχής μου!

Τα δυο χέρια μου να!
σ’ τα προσφέρω δετά
για να γείρεις γλυκά
το κεφάλι,

κι η καρδιά μου σκιρτά
κι όλη ζήλια ζητά
να σου γίνει ως αυτά
προσκεφάλι!

Και για στρώμα, Καλέ,
πάρε όλην εμέ,
σβήσ΄ τη φλόγα σ’ εμέ
της φωτιάς σου,

ενώ δίπλα σου εγώ
τη ζωή θ΄αγροικώ
να κυλάει στο ρυθμό
της καρδιάς σου…

Σ΄αγαπώ˙ τι μπορώ,
Ακριβέ, να σου πώ,
πιο βαθύ, πιο απλό,
πιο μεγάλο;

[Επειδή σ’ αγάπησα και σ’ αγαπώ ακόμη, Ποιήματα για την αγάπη και τον έρωτα

Επιμέλεια Γιάννη Η. Παππά, Εκδόσεις Μεταίχμιο]

Το Ακάρεο του Bookstand