84, CHARING CROSS ROAD

charing-cross

Το πρόβλημα με τους βιβλιόφιλους είναι ότι μοιάζουν. Ιδίως, στα ταπεινά ένστικτα. Για παράδειγμα, όταν συζητούν, έχουν την τάση να λένε ψέματα: «Ασφαλώς, έχω διαβάσει το “Πόλεμος και Ειρήνη”», όταν έχουν διαβάσει μόνο τη “Σονάτα του Κρόυτσερ” και «Έχω διαβάσει όλον τον Φίλιπ Ροθ», όταν έχουν διαβάσει δύο ή τρία βιβλία του.

Όταν ήμουν μικρός, με προειδοποίησαν: «Μη διαβάζεις τόσα βιβλία τόσο νωρίς – θα τελειώσουν προτού φτάσεις τα πενήντα». Όμως τα βιβλία δεν θα τελειώσουν ποτέ. Είναι τόσο πολλά.

Διαβάζοντας τα πρώτα μου βιβλία, σκεφτόμουν αγανακτισμένος: Ας είχα γεννηθεί στις αρχές του 20ου αιώνα, τότε που μπορούσες να έχεις διαβάσει όλα τα σπουδαία μυθιστορήματα μέσα σε ένα ή δύο χρόνια. Έτσι, θα αρκούσε να κρατώμαι ενήμερος διαβάζοντας τα μυθιστορήματα της επικαιρότητας. Όταν έχεις διαβάσει λίγα μόνο βιβλία, έχει σημασία να έχεις διαβάσει τα σημαντικότερα. Και η αφθονία μυθιστορημάτων σου προξενεί αγωνία: δεν θα προφτάσω ποτέ.

Αυτή η αγωνία φαίνεται να κατατρύχει την Ελέιν Χανφ, συγγραφέα του διάσημου “84, Charing Cross Road”. Αδημονεί να τα διαβάσει όλα – επίσης, αδημονεί να τα αποκτήσει όλα. Πρόκειται για ένα είδος συγγενούς διαμαρτίας του αναγνωστικού νου: δεν αρκεί να τα διαβάσεις, πρέπει επίσης να τα έχεις, να σου ανήκουν και ως αντικείμενα, να μπορείς να τα δείξεις. Οι αναγνώστες πάσχουν, εκτός των άλλων, από επιδειξιμανία.

Τα παραπάνω θα ήταν περιττολογίες, αν η Ελέιν Χανφ δεν ήταν πρωτίστως αναγνώστρια. Ως συγγραφέας, οφείλει την -έστω, όψιμη- επιτυχία της στην ηδονοθηρία (με αναγνωστικούς όρους) και την ασύστολη αυτοϊκανοποίηση των αναγνωστών. Για τους αναγνώστες, η ανάγνωση (δηλαδή, οι εαυτοί τους, εφόσον αυτοκαθορίζονται μέσα απ’ αυτή) είναι τόσο σέξυ που οι αληθινές επιστολές μεταξύ ενός υπαλλήλου παλαιοβιβλιοπωλείου και μιας αναγνώστριας αποτέλεσαν εμπορική επιτυχία(!). Αλλιώς: η επιτυχία του “84, Charing Cross Road” είναι το ξεμπρόστιασμα του αναγνωστικού αυνανισμού.

Βιβλία σαν αυτό της Ελέιν Χανφ αντικατοπτρίζουν τους αναγνώστες· τους επιτρέπουν να ναρκισσεύονται ανώδυνα, τους κολακεύουν. Το “84, Charing Cross Road” δεν είναι παρά η ύψιστη μορφή αυτοκολακείας: αναγνώστρια χρησιμοποιεί τη συγγραφική της ιδιότητα για να δημοσιεύσει την αναγνωστική της αλληλογραφία με υπάλληλο παλαιοβιβλιοπωλείου.

Θέλω να πω: δείξτε κατανόηση, δυσκολεύομαι να είμαι αντικειμενικός. Τα βιβλία που μιλούν για βιβλία, συγγραφείς, αναγνώστες, βιβλιοπωλεία (ή, ακόμα καλύτερα, παλαιοβιβλιοπωλεία) μου φαίνονται απαράμιλλα σέξυ. Τα απολαμβάνω με σφαλιστά μάτια – τα ξετρυπώνω όπου κι αν βρίσκονται και τα διαβάζω με σεξουαλική ενοχή και κλειδωμένη πόρτα.

Ρωμανός Σκλαβενίτης-Πιστοφίδης

ygh