ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΟΙΗΣΗ: DANAI CANTA A NERUDA – ΔΑΝΑΗ ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

Danai_Stratigopoulou

Ποια ήταν η Δανάη

Όλοι έχουμε στα αυτιά μας τη φωνή του «αηδονιού του έρωτα» να τραγουδάει «Ας ερχόσουν για λίγο μοναχά για ένα βράδυ». Πολλοί όμως δε γνωρίζουμε, ή δε θυμόμαστε έστω, το όνομά της. Σε ποιαν ανήκει η μελένια και σπαραξικάρδια μαζί φωνή που τραγουδάει «Της μιας δραχμής τα γιασεμιά», «Μαραμένα τα γιούλια κι οι βιόλες», «Μισιρλού», «Θα ξανάρθεις»;  Η αξέχαστη αυτή φωνή, λοιπόν, δεν είναι παρά της Δανάης Στρατηγοπούλου.

«Ας ερχόσουν για λίγο»:

http://www.youtube.com/watch?v=u_49zgOVifY

Ένα πετυχημένο ρεμίξ του τραγουδιού:

http://www.youtube.com/watch?v=jCJlguWm15c

Η Δανάη γεννήθηκε το 1913 και πέθανε πλήρης ημερών το 2009. Γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά μεγάλωσε στη Γαλλία, όπου και έκανε για ένα μικρό διάστημα σπουδές στα Οικονομικά. Εκείνα όμως που σύντομα την κέρδισαν ήταν η δημοσιογραφία και η συγγραφή. Και τελικά το τραγούδι.  Η Δανάη όχι απλά εργάστηκε ως καθηγήτρια φωνητικής σε ωδεία εντός και εκτός Ελλάδας, αλλά έγραψε δικά της τραγούδια και ερμήνευσε μεγάλες επιτυχίες σπουδαίων τραγουδοποιών. Κατόρθωσε μάλιστα να γίνει αναντικατάστατη μούσα του Αττίκ και του Χαιρόπουλου.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής η Δανάη έλαβε μέρος στην Αντίσταση. Αργότερα όμως, κατά τη διάρκεια της Επταετίας, επέλεξε να μετοικήσει στο εξωτερικό. Το 1965 ταξιδεύει λοιπόν για τη Χιλή, όπου ζει και εργάζεται η αδελφή της, Μίρκα. Και εκεί θα συναντήσει, περιμένοντάς τον καρτερικά έναν ολόκληρο χρόνο να επιστρέψει από το ταξίδι του, τον μεγάλο Χιλιανό ποιητή Πάμπλο Νερούντα.

04-07-04_1283018_31

Ο Πάμπλο και η Δανάη μαζί

Η Δανάη στη Χιλή, αφού μαθαίνει γρήγορα και απταίστως την ισπανική γλώσσα, επιχειρεί να φέρει κοντά τη χιλιανή με την ελληνική παράδοση και κουλτούρα. Έτσι, μεταφράζει και συγκεντρώνει σε μια ανθολογία κάμποσα ελληνικά δημοτικά τραγούδια και εκπονεί μία φιλολογική μελέτη για τη Γυναίκα του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού. Τα βιβλία αυτά θα εκδώσει το Πανεπιστήμιο του Σαντιάγκο, ώστε να χρησιμοποιηθούν για τις ανάγκες του αντικειμένου που έχει κληθεί να διδάξει εκεί η Δανάη, ad honorem στην αρχή, ως τακτικό και έμμισθο μέλος στη συνέχεια. Το πρώτο εκ των δύο βιβλίων (Τα τραγούδια των Ελλήνων, 1971), μάλιστα, έχει θεωρηθεί ως σημαντική συμβολή στην εθνομουσικολογία, μιας και στην Εισαγωγή του η Δανάη «θεμελίωσε επιστημονικά και μουσικά ότι ο δεκαπεντασύλλαβος είναι η μετρική εξέλιξη του [ομηρικού] δακτυλικού εξάμετρου» (Κ.Γεωργουσόπουλος).

 

Η Δανάη μεταφράζει, μελοποιεί και τραγουδάει Νερούντα

Η σπουδαιότερη όμως πρωτοβουλία της Δανάης ήταν να μεταφράσει στα ελληνικά μέρος του έργου του Πάμπλο Νερούντα, και να το μελοποιήσει για πρώτη φορά παγκοσμίως (ο δίσκος κυκλοφόρησε στη Χιλή το 1972 με τον τίτλο: Danai canta a Neruda) – το Canto General του Μίκη Θεοδωράκη ήρθε αργότερα. Η μελοποίηση της Δανάης ενθουσίασε τον ποιητή τόσο πολύ, ώστε να τη χαρακτηρίσει ως «αναδημιουργία» της ποίησής του.

Danai canta a Neruda:

Το πρώτο ποίημα του Νερούντα που μεταφράζει και εκδίδει η Δανάη στα ελληνικά, μέσα στη δικτατορία (!), είναι ένα απόσπασμα από το Κάντο Χενεράλ, το «Στα υψώματα του Μάτσου Πίτσου» (εκδ. Δίφρος 1966). Στη συνέχεια ακολούθησαν κι άλλα, που δεν ανήκαν στο σώμα του Γενικού Άσματος. Η «Παρακίνηση σε Νιξοκτονία» μάλιστα διετάχθη να πολτοποιηθεί, καθώς, λόγω του σκανδάλου του Γουότεργκεϊτ, «κάθε κακή νύξη για τις ΗΠΑ απαγορευόταν» (Γ. Δαρδανός). Στη Μεταπολίτευση πια, το 1974 και ’75 κυκλοφορούν ο πρώτος και δεύτερος τόμος του Κάντο Χενεράλ από τις εκδόσεις Gutenberg.

Η σπουδαιότητα της συνεισφοράς της Δανάης έγκειται μεταξύ άλλων και στα λήμματα που συνοδεύουν το μεταφρασμένο κείμενο και βοηθούν τον αναγνώστη να μυηθεί στον χιλιανό και λατινοαμερικανικό πολιτισμό, τον οποία η ίδια είχε μελετήσει σε βάθος. Έτσι έβλεπε η Δανάη το έργο της μετάφρασης: «Δεν είναι όμως εύκολη η μετάφραση. Πρώτα μαθαίνεις τη γλώσσα, μετά πώς σκέφτονται οι Ισπανοί και πώς μεταφέρουν τη σκέψη τους στη γλώσσα, ύστερα πρέπει να ξέρεις και άλλα πράγματα, κοινωνιολογικής φύσεως, για τη χώρα και το λαό και είναι βέβαια πολύ σημαντικό να γνωρίζεις τον άνθρωπο τον οποίο μεταφράζεις, για να ξέρεις τι λέξεις θα χρησιμοποιήσεις. Θα πεις “μέτρο” ή “μεζούρα”; Αυτό εξαρτάται από το μορφωτικό επίπεδό του. Είναι πολύ δύσκολο να δώσεις τον ίδιο τον άνθρωπο έτσι όπως είναι και όχι σύμφωνα με τα δικά σου.» (Βιβή Ζωγράφου)

Το Κάντο Χενεράλ έγινε αποδεκτό με θέρμη στην Ελλάδα, κυρίως μετά τη μελοποίησή του από τον Θεοδωράκη, κατά τη Μεταπολίτευση, και εξαιτίας της εκπεφρασμένης συμπάθειας και της εκτίμησης που έτρεφε ο Γιάννης Ρίτσος για τον ομότεχνο σύντροφο Πάμπλο Νερούντα. Εξάλλου η Χούντα είχε δημιουργήσει ένα κάπως γόνιμο έδαφος για το καλωσόρισμα ενός έργου που στηλίτευε την τυραννία, εξυμνούσε την ελευθερία και έφερνε στο προσκήνιο τα πάθια, τους πόθους και τη δύναμη του λαού, όχι μόνο της Χιλής αλλά οποιουδήποτε καταπιεσμένου.

106694

Ο μελοποιημένος από τη Δανάη Νερούντα, από την άλλη, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα μόλις το 2004, όταν οι εκδόσεις Καστανιώτη εξέδωσαν το Εστραβαγάριο με τη συνοδεία CD που περιλάμβανε τρία από τα τραγούδια του Danai canta a Neruda και έναν συγκινητικό χαιρετισμό του ίδιου του ποιητή. Νωρίτερα, βέβαια, όταν η Δανάη μόλις είχε επιστρέψει από τη Χιλή, είχε ξαναγίνει προσπάθεια να κυκλοφορήσει ο δίσκος στην Ελλάδα, αλλά η Lyra, μην μπορώντας να εκτιμήσει τη σημασία του εγχειρήματος, απέρριψε την πρόταση. Το 2010, μετά τον θάνατο της Δανάης, η κόρη της, Λήδα Χαλκιαδάκη μαζί με την Culture Music Records,  και υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Χιλής στην Αθήνα, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 200 ετών από την απελευθέρωση της Χιλής από τους Ισπανούς «κονκισταδόρες», κυκλοφόρησαν ολοκληρωμένο πια το έργο της Δανάης πάνω στον Νερούντα (12 τραγούδια).

 Εκτέλεση της κόρης της Δανάης, Λήδας Χαλκιαδάκη:

http://www.youtube.com/watch?v=Mhl25Hm9sB0

Αξίζει τον κόπο να ακούσει κανείς αυτές τις μελοποιήσεις της Δανάης, που είναι εντελώς διαφορετικού ύφους από εκείνες του Μίκη Θεοδωράκη. Οι τελευταίες, πομπώδεις ως είναι, ακούγονται στα δικά μου αυτιά, παρά της δεδομένης αξίας τους και της εύστοχης μουσικής απόδοσης του αγωνιστικού κλίματος του Κάντο Χενεράλ, κάπως παρωχημένες και κουραστικές. Η φωνή και η ερμηνεία της Δανάης μοιάζουν πιο πολύ να υμνούν τα ιδανικά που προβάλλει το έργο παρά να τα διεκδικούν, όμως ίσως είναι κι αυτός ένα τρόπος διεκδίκησης, αλλιώτικος.

 Με τον τρόπο της Δανάης – Danai canta a Neruda:

Η Δανάη  δεν υπήρξε όμως μόνο μεταφράστρια (του Νερούντα, του Λόρκα, του Κορτάσαρ κ.ά.) και τραγουδίστρια. Υπήρξε και συγγραφέας η ίδια. Έγραψε κείμενα διάφορων ειδών, μεταξύ των οποίων και ποιήματα – κυκλοφόρησε αρκετές ποιητικές συλλογές, πολλές με το ψευδώνυμο Αργυρώ Καλιγά. Η βιογραφία της, γραμμένη από την  Πόπη Μαγουλά-Γαϊτάνου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγκυρα με τον τίτλο «Δανάη: Το αηδόνι του έρωτα».

Ποίημα της Δανάης από την τελευταία της ποιητική συλλογή «Οι Λέξεις», εκδ. Φύκιρης:

Du Journalisme

Η πρώτη επαφή μου

Με το φως

Ήτανε μια ηδονική έκρηξη

Τεντώθηκα μακάρια

Μούγγρισα παράτονα

και γέλασα του ήλιου

Άλλη μια καινούργια μέρα

Κάτι θα πάρω κι απ’ αυτήν

Νοιώθω τόσο άνετα εδώ

Στη ζωή

Τόσο αναιδής

Σαν νάθελα

Να εγκατασταθώ σ’ αυτήν

Αιωνίως

Κι άνοιξε η πόρτα

Και μπήκε

ο ασπρόμαυρος καλικάντζαρος

Ο δήμιος της αμεριμνησίας μου

Η Εφημερίδα

Το Ακάρεο του Bookstand