ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ – ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΑΡΚΟ ΜΕΣΚΟ

Μάρκος Μέσκος

Για καλό ή για κακό, οι προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού αλλάζουν. Ο τρόπος που διαβάζουμε επίσης, με τη διάδοση των ψηφιακών βιβλίων. Το εκδοτικό τοπίο αλλάζει κι αυτό. Ο χώρος των βιβλιοπωλείων το ίδιο. Τα λογοτεχνικά περιοδικά δεν ήταν δυνατόν να παραμείνουν αμετάβλητα: κάποια έκλεισαν, προσωρινά ή οριστικά (η Λέξη, το Διαβάζω), κάποια αραίωσαν τη συχνότητα της έκδοσής τους ή άλλαξαν χαρακτήρα (η Νέα Εστία, η Ευθύνη)· νέα έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά εμφανίστηκαν κι ακόμη περισσότερα ηλεκτρονικά. Ποια θα στεριώσουν απ’ αυτά, ποια θα αφήσουν το στίγμα τους, ποια –κυρίως– θα διοχετεύσουν οξυγόνο στη λογοτεχνία, θα το δείξει το μέλλον. Είναι όμως και κάποια που συνεχίζουν σταθερά την πορεία τους: το Δέντρο, το Εντευκτήριο, το Εμβόλιμον και άλλα. Θα σταθώ όμως σήμερα σε αυτό το τελευταίο, γιατί όλα τα περιοδικά δεν είναι ίδια. Και το Εμβόλιμον διαφέρει από τα περισσότερα εκ συστάσεως.  

Το Εμβόλιμον, όπως πληροφορούμαστε από τον διευθυντή του ποιητή Γιώργο Χ. Θεοχάρη, κυκλοφορεί από το 1988 στα Άσπρα Σπίτια της Βοιωτίας, στον οικισμό δηλαδή του εργοστασίου παραγωγής αλουμίνας και αλουμινίου. Εκδόθηκε από τους Φίλους του Λόγου, εργαζομένους στη βαριά βιομηχανία που, παράλληλα με τις επαγγελματικές τους ενασχολήσεις, έγραφαν και διάβαζαν λογοτεχνία. Σύστοιχα με το περιοδικό λειτούργησε, και λειτουργεί ακόμη, το εντευκτήριό του στο οποίο προσκαλούνται συγγραφείς και παρουσιάζεται το έργο τους.

Εκτός από τα τεύχη σειράς, μας λέει ο Γ. Χ. Θεοχάρης, δόθηκαν μέχρι τώρα στην ανάγνωση πολλά αφιερωματικά τεύχη: για τη Σφαγή στο Δίστομο (δύο τεύχη) καθώς και για τους: Γιάννη Πατίλη, Γιώργο Μαρκόπουλο, Αντώνη Φωστιέρη, Γιάννη Βαρβέρη, Θανάση Βενέτη, Κώστα Γεωργουσόπουλο, Μάρκο Μέσκο. Επίσης δύο διαφορετικά αφιερώματα: ένα για τη Λογοτεχνία της Αιτωλοακαρνανίας και ένα για τα 30 χρόνια της πόλης των Άσπρων Σπιτιών και το εργοστάσιο, με τίτλο «Αλουμίνιο και Πολιτισμός» (η πόλη χτίστηκε, σε σχέδια Κωνσταντίνου Δοξιάδη και κατοικήθηκε από τους εργαζόμενους το 1965). Τέλος σελίδες έχουν αφιερωθεί στο έργο των: Μιχάλη Γκανά, Μάρκου Μέσκου, Παύλου Μάτεσι, Τίτου Πατρίκιου, κ.ά.

Στόχος του περιοδικού (Εγχείρημα λόγου, τέχνης και λοιπής φαντασίας, διαβάζουμε κάτω από τον τίτλο του) ήταν και παραμένει να δώσει βήμα στο εντόπιο δυναμικό που γράφει και δεν τολμά να κοινολογήσει τα γραπτά του ή δεν έχει τρόπο να βρει δρόμους δημοσίευσης. Έτσι, εξετάζοντας πάντα μαζί με τους δημιουργούς τις απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε ένα κείμενο να είναι λογοτεχνικό, το Εμβόλιμον έχει φιλοξενήσει στις σελίδες του γραπτά από εκατόν είκοσι τρεις κατοίκους της πόλης και της εγγύς περιοχής, εκ των οποίων δεκαεννέα μαθητές του τοπικού Λυκείου. Στο εντευκτήριο του περιοδικού έχουν φιλοξενηθεί πάνω από 250 δημιουργοί, πολλοί με δύο και τρία βιβλία τους.

Οι οικονομικές δυσκολίες –κυρίως η αύξηση των ταχυδρομικών τελών– δεν άφησαν ανεπηρέαστο και το Εμβόλιμον: η έκδοση του, που ξεκίνησε τριμηνιαία, είναι σήμερα εξαμηνιαία αλλά με διπλό κάθε φορά τεύχος. Τέτοιο, πλούσιο και χορταστικό, είναι και το τεύχος 67-68 (χειμώνας 2012 – άνοιξη 2013) που μόλις κυκλοφόρησε αφιερωμένο εξολοκλήρου στον Μάρκο Μέσκο. Εκατόν σαράντα τέσσερις σελίδες, τριάντα περίπου κείμενα, για έναν από τους σημαντικότερους εν ζωή Έλληνες ποιητές. Κείμενα που σκιαγραφούν με ακρίβεια τα βασικά χαρακτηριστικά του ποιητικού και πεζογραφικού έργου του Μέσκου και φωτίζουν από πολλές πλευρές την τέχνη του.

Εμβόλιμον

Γράφει η Αγάθη Γεωργιάδου: «Αν θα ‘πρεπε να συνοψίσουμε σε τρεις λέξεις την πεμπτουσία της ποίησης του Μάρκου Μέσκου, αυτές θα ήταν: Ιστορία, Φύση, Ποίηση. Η Ιστορία με τα πάθη της (παγκόσμιος πόλεμος, κατοχή, εμφύλιος) σαρώνουν την πλειονότητα των ποιητικών συλλογών του Μέσκου. Η Φύση συνυφαίνεται με τα ιστορικά πάθη, ατομικά και συλλογικά, ανοίγοντας χαραμάδες αισιοδοξίας στους στίχους των πρώτων ιδίως συλλογών του, που τις τυφλώνει ο θάνατος. Τα δέντρα, τα βουνά, τα πουλιά, όλα χαρίζουν θλιμμένα χαμόγελα στην ποίηση του Μέσκου. Και στο επίκεντρο των ποιημάτων του ο άνθρωπος που βιώνει την ιστορία και τη φύση, μετουσιώνοντάς τα σε εικόνες, λέξεις, στοχασμούς, αγωνίες». Την ίδια πάνω-κάτω αίσθηση μεταφέρει και εξειδικεύει και η Βαλεντίνη Χρ. Καμπατζά: «Στον αντίποδα του θλιβερού καταλυτικού αρνητικού γεγονότος, του θανάτου, τοποθετείται ο δεύτερος βασικός (θετικός) πόλος της ποίησης του Μ. Μέσκου, η φύση και ειδικότερα αυτή της Δ. Μακεδονίας, της ιδιαίτερης πατρίδας του (Έδεσσα – Γραμματικό)».

Η μνήμη τονίζεται επίσης ως μία από τις βασικές λειτουργίες της ποίησης (και της πεζογραφίας) του Μάρκου Μέσκου. Γράφει η Μαρία Κουγιουμτζή: «Ο Μάρκος Μέσκος ζώντας τα παιδικά του χρόνια μέσα στον δεύτερο παγκόσμιο και στον εμφύλιο της πατρίδας μας προσπαθεί να φιλιώσει το παρελθόν με το παρόν μη αφήνοντας την λήθη να σκεπάσει με το χώμα της αυτούς που χάθηκαν για πάντα». Και η Κατερίνα Κούσουλα: «Το χρέος της μνήμης γίνεται αποδεκτό από τον ποιητή τη στιγμή της συνειδητοποίησής του, που θα σημάνει ταυτόχρονα και το τέλος της αθωότητας».

Η φύση, ο γενέθλιος τόπος, η ιστορία, η μνήμη, ο θάνατος, ο έρωτας, η παιδική ηλικία είναι τα υλικά με τα οποία χτίζει ο Μάρκος Μέσκος τα ποιήματά του. «Κάθε ποίημα του Μάρκου Μέσκου», σημειώνει ο Γιώργος Μπλάνας, «είναι ένα συμβάν, που ισχυρίζεται πως η πραγματικότητα δεν είναι ένα χρονικό συνεχές, αλλά μια ασυνεχής παράθεση στιγμών. Το ποίημα του Μάρκου Μέσκου δεν αναδύεται ανάμεσά μας, για να μας μεταδώσει ένα μήνυμα –τα συναισθήματα ή και τις ιδέες ενδεχομένως του ποιητή– δεν προκύπτει από την διαχείριση κοινών συναισθηματικών τόπων. Πρόκειται για ένα στοχαστικό συμβάν, που αφήνει στην σελίδα ένα αυτόνομο αντικείμενο φτιαγμένο με γλώσσα: το ποιητικό κείμενο, ένα ίχνος του οποίου τη σημασία πρέπει να εξερευνήσουμε, να κατοικήσουμε και φυσικά να αναλάβουμε τη ευθύνη του».

Εκτός από τέτοιου χαρακτήρα δοκίμια, που αντιμετωπίζουν την ποίηση του Μάρκου Μέσκου ως σύνολο, περιλαμβάνονται στο Εμβόλιμον και αρκετά κείμενα που αναφέρονται σε επί μέρους ποιητικά του βιβλία, κατ’ εξοχήν «Στον Ενικό και Πληθυντικό ψίθυρο», ένα βιβλίο που συνδυάζει ποίηση και ποιητική, αλλά και στις συλλογές «Τα λύτρα», «Τα ανώνυμα», «Άνθη στο καταραμένο φίδι», «Φαντάσματα της Ελευθερίας», «Άλογα στον ιππόδρομο» και άλλα, καθώς και στα «Πεζογραφήματά» του, τα οποία μάλιστα μόλις κυκλοφόρησαν συγκεντρωμένα σε έναν τόμο από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη. Από κάθε άποψη, ένα αξιανάγνωστο και πολύτιμο αφιέρωμα από ένα επίσης πολύτιμο περιοδικό.

Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος

OLYMPUS DIGITAL CAMERA