ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ (Ε)

μπροστα στη βιβλιοθηκη

Μπροστά στη βιβλιοθήκη της ελληνικής λογοτεχνίας

Πόσο πίσω στην παιδική σας ηλικία πάει η βιβλιοθήκη σας; Έχετε ακόμα στην κατοχή σας τα μυθιστορήματα του Ιούλιου Βερν ή άλλα βιβλία που διαβάζατε μικρός;

Σταματάει στην εφηβική μου ηλικία: δεμένοι Ντοστογιέφσκι και Τολστόι, άδετοι Καζαντζάκης και Λουντέμης. Παιδί, στο Κάιρο, διάβαζα Ιούλιο Βερν από τη δανειστική Βιβλιοθήκη του σχολείου, σ’ εκείνα τα κοκκινόδετα μεταφραστικά θαύματα που τόσο εμπνευσμένα μιμήθηκε ο Νίκος Δαμίγος στο Αλεξιβρόχιον της Οδέττης («Βεβαιότατα, Σαχίμβ!»). Επίσης διάβαζα «Κλασσικά Εικονογραφημένα». Ανελλιπώς. Ακόμα κρατώ τη μυρωδιά τους.

Σας ενδιαφέρουν τα σπάνια βιβλία, αναζητείτε βιβλιοφιλικές εκδόσεις; Υπάρχουν τέτοια βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Επίσης, υπάρχει κάποιο βιβλίο στη βιβλιοθήκη σας, το οποίο να έφτασε στα χέρια σας με τρόπο που να το ξεχωρίζει απ’ όλα τα υπόλοιπα;

Δεν με ενδιαφέρουν τα σπάνια βιβλία, δεν αναζητώ βιβλιοφιλικές εκδόσεις. Δεν είμαι συλλέκτης· είμαι αναγνώστης, βιβλιοφάγος. Υπήρξαν, βέβαια, περιπτώσεις που, εκτός από βιβλία, έφαγα και τον κόσμο για να βρω κάποια εξαντλημένη έκδοση, αλλά για λόγους αναγνωστικούς και όχι συλλεκτικούς. Όσο για το τρίτο υπο-ερώτημά σας, υπάρχει ένα βιβλίο που ΔΕΝ έφτασε στα χέρια μου «με τρόπο που να το ξεχωρίζει απ’ όλα τα υπόλοιπα»: φίλος Γάλλος, στο παρισινό σπίτι του οποίου διαμένω, μου έχει τάξει το Ο Κερέλ από τη Βρέστη του Ζενέ, σε μια σπάνια έκδοση με σχέδια του Ζαν Κοκτό, αλλά η απόλυσή του απ’ τη δουλειά τον αναγκάζει να το πουλήσει για ένα Johnnie Walker, ίσως το τελευταίο του πριν πέσει απ’ το παράθυρο.

Έχετε κάποιο σύστημα σύμφωνα με το οποίο είναι ταξινομημένα τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης σας; Αν ναι, καταφέρνετε να το διατηρείτε απαράλλακτο καθώς τα βιβλία πολλαπλασιάζονται; Πόσο εύκολο είναι να βρείτε ένα βιβλίο, το οποίο έχετε καιρό να το πιάσετε στα χέρια σας, τη στιγμή που το θέλετε;

Διαθέτω πέντε βασικές βιβλιοθήκες: 1. ελληνική λογοτεχνία, 2. ξένη λογοτεχνία (αμφότερες οργανωμένες κατ’ αλφαβητική σειρά επωνύμου συγγραφέα), 3. ελληνική και ξένη θεωρία (δοκίμια φιλοσοφίας, Ιστορίας, αισθητικής κ.λπ.), 4. κινηματογράφος (πλουσιότατη βιβλιοθήκη με θεωρητικά και κριτικά εγχειρίδια, μονογραφίες σκηνοθετών, σενάρια κ.λπ.) και, τέλος, 5. η βιβλιοθήκη με τα «αγαπημένα»: Μπόρχες (σχεδόν Άπαντα, στο πρωτότυπο, στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα γαλλικά) – Oulipo, Κενό, Περέκ, Λε Τελιέ – Σεφέρης, Eliot, Ελύτης, Σινόπουλος, Εγγονόπουλος.

Η αλφαβητική κατάταξη διευκολύνει, ως εικός, την ανεύρεση ενός βιβλίου, αλλά, όντας εξ ορισμού ανελαστική, σου κάνει τη ζωή μαρτύριο όσο περνάει ο καιρός, και τα βιβλία συσσωρεύονται σε επισφαλείς επιδαπέδιες στοίβες –στο σαλόνι, στην κρεβατοκάμαρα, ακόμα και στην κουζίνα–,  περιμένοντας τη στιγμή που ο κάτοχός τους (αυτό γίνεται κάθε δύο-τρία χρόνια), αναδιοργανώνοντας εξ υπαρχής τη βιβλιοθήκη του, θα τους βρει τη θέση που τους αξίζει (αν τους αξίζει κάποια) στον ξυλοπαγή τους κόσμο.  

Περιλαμβάνονται στα ράφια των βιβλιοθηκών σας βιβλία και τεύχη με κόμικς ή βρίσκονται κλεισμένα σε κουτιά ή σε συρτάρια; Γενικά, υπάρχουν βιβλία που, για διάφορους λόγους, αποφεύγετε να τα εκθέτετε σε κοινή θέα;

Δεν υπήρξα ποτέ λάτρης των κόμικς. Υπήρξα, όμως, συστηματικός αγοραστής και αναγνώστης όλων των λογοτεχνικών περιοδικών που κυκλοφόρησαν αθρόως τη δεκαετία του 1970, κυρίως μετά τη μεταπολίτευση. Όμως, η έλλειψη χώρου στο διαμέρισμά μου επέβαλε τη συσκευασία τους σε κούτες και την κάθοδό τους στον Άδη της πολυκατοικίας. Τραμ, Λέξεις, Δέντρα, Χάρτες, Εποπτείες, Τέταρτα, Εντευκτήρια «συνδιαλέγονται» εκεί, «μες στην υπόγεια αποθήκη», χωρίς καπνούς και χωρίς βρισιές (ελπίζω).

 

Κρατάτε όλα τα βιβλία που φτάνουν στα χέρια σας ή κάποια από αυτά τα πετάτε – ή μήπως τα χαρίζετε; Βιβλία που σας έστειλαν και ξέρετε πως δεν πρόκειται να τα διαβάσετε, μυθιστορήματα που τα παρατήσατε στην 30ή τους σελίδα, παλιά τεχνικά εγχειρίδια, τι τα κάνετε;

Ελάχιστα βιβλία έχω πετάξει στα σκουπίδια· πολλά, όμως, έχω πετάξει σ’ όποιον τοίχο βρω κοντά μου. Τα περισσότερα απ’ αυτά που δεν θέλω να κρατήσω, για διάφορους λόγους, τα χαρίζω σε φίλους και στις κόρες μου. Όσο για τα μυθιστορήματα που αναφέρετε, δεν τα παρατάω ποτέ στην 30ή σελίδα· τα παρατάω στη 2η. Αν φτάσω στην 30ή, αυτό σημαίνει ότι κάτι μου έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον και την περιέργεια να δω τι είναι γραμμένο στην 31η. 

Οι βιβλιοθήκες σας περιορίζονται σε έναν μόνο χώρο ή υπάρχουν ράφια με βιβλία σε όλα τα δωμάτια, ενδεχομένως και σε χώρους εκτός του σπιτιού (στο γκαράζ, στην αποθήκη, στο πατάρι, στο εξοχικό); Υπάρχουν δωμάτια χωρίς βιβλία ή περιοδικά μες στο σπίτι σας;

Δεν έχω γκαράζ, ούτε εξοχικό. Πατάρι έχω, αλλά εκεί είναι το βασίλειο των αποσκευών και του θερμοσίφωνα. Και αποθήκη έχω, αλλά περί αυτής ελάλησα. Επίσης, διάφορα βιβλία κείνται στο πίσω κάθισμα και στο πορτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου μου, απολαμβάνοντας τις βόλτες μου και την αναστολή της εκτέλεσής τους.

Τυχαίνει καμιά φορά να χρησιμοποιείτε κάποιο από τα βιβλία σας για άλλο σκοπό εκτός από την ανάγνωση; Για ν’ ακουμπήσετε το ποτήρι σας, φερ’ ειπείν, ή για να σκοτώσετε ένα κουνούπι, για να σημειώσετε πρόχειρα έναν αριθμό τηλεφώνου; Γενικά, πώς συμπεριφέρεστε στα βιβλία σας;

Νομίζω ότι τους συμπεριφέρομαι κόσμια, κι αν κάποια απ’ αυτά έχουν παράπονα, να πέσει φωτιά να τα κάψει.

Τα βιβλία που έχετε στην κατοχή σας και τα έχετε διαβάσει φέρουν επάνω τους ίχνη των αναγνώσεών σας; Σημειώνετε το όνομά σας ή τον χρόνο και τον τόπο απόκτησής τους, μήπως τα σφραγίζετε με κάποιο ex libris, υπογραμμίζετε το κείμενο, σημειώνετε στο περιθώριο ή στις λευκές σελίδες τους, τσακίζετε τις πάνω γωνίες τους; Αν έπεφτε σήμερα στα χέρια σας ένα βιβλίο που είχατε διαβάσει πριν από είκοσι χρόνια, θα το αναγνωρίζατε από τα σημάδια του κορμιού;

Παλιά, σημείωνα – ναι. Έχω ακόμα κατασημειωμένα το Μύθο του Σισύφου και το Ημερολόγιο ενός διαφθορέα, σ’ εκείνες τις υπέροχες Εκδόσεις Γαλαξίας. Σε μια δραματική περίοδο της ζωής μου, είχα υπογραμμίσει μία από τις χιλιάδες μαγικές φράσεις του Εκατό χρόνια μοναξιά και είχα στείλει το σημαδεμένο βιβλίο στη γυναίκα μου. Πολλά χρόνια αργότερα, ένας φίλος μού δανείστηκε αυτό ακριβώς το αντίτυπο – και το έχασε. Είναι ακόμα απαρηγόρητος.

φωτογραφία

Η βιβλιοθήκη με τα «αγαπημένα»

Υπήρξαν περίοδοι στη ζωή σας στη διάρκεια των οποίων δεν διαβάζατε καθόλου βιβλία; Υπήρξαν μήπως υπολογίσιμα χρονικά διαστήματα που δεν διαβάζατε κάποιο συγκεκριμένο είδος (μυθιστορήματα, ποίηση, δοκίμια);

Συνήθως δεν διαβάζω όταν γράφω. Ένας από τους λόγους είναι ότι φοβάμαι μήπως διαβάσω κάτι εξαιρετικό και με πάρει η κάτω βόλτα. Φέτος, όμως, παρέβην αυτόν τον κανόνα – και την πάτησα. Ευτυχώς που ο Κόου, συγγραφέας του The Terrible Privacy of Maxwell Sim, τα κάνει λίγο μούσκεμα στο τέλος αυτού του καταπληκτικού μυθιστορήματος, κι έτσι πήρα λίγο τα πάνω μου.

 

Χρησιμοποιείτε κάποια μηχανή ηλεκτρονικής ανάγνωσης (e-reader); Ανεξάρτητα από την πιθανή ή βέβαιη μελλοντική πορεία του ενός και του άλλου μέσου, σας χαρίζει την ίδια απόλαυση και ωφέλεια η ανάγνωση ενός κειμένου τυπωμένου σε χαρτί και του ίδιου κειμένου σε ψηφιακή μορφή;

Παρ’ όλο που χρησιμοποιώ την τεχνολογία για να γράψω, μου είναι αδύνατον να διαβάσω οτιδήποτε μακροσκελές στην οθόνη του υπολογιστή. Ακόμα και διηγήματα που μου στέλνουν καμιά φορά στο e-mail, τα εκτυπώνω για να τα διαβάσω. Θεωρώ την ηλεκτρονική ανάγνωση κάτι αντίστοιχο με το virtual sex, όπου η βασική ερωτική αίσθηση, η αφή, τελεί εν αχρηστία. Κι αυτές οι οθόνες, βρε παιδί μου, δεν μυρίζουν τίποτα…

Μπορείτε να επιλέξετε πέντε βιβλία από τη βιβλιοθήκη σας που είναι πολύ σημαντικά για σας, ανεξάρτητα ενδεχομένως από τη λογοτεχνική τους αξία ή από οποιοδήποτε άλλο καλλιτεχνικό κριτήριο;

Το Labyrinths (μια συλλογή πεζών και δοκιμίων μεταφρασμένων στα αγγλικά, γιατί ήταν η πρώτη μου επαφή με το έργο του Μπόρχες), το Τζαστίν του Ντάρελ (γιατί στοίχειωσε τα μετεφηβικά μου χρόνια), το Τρία κρυφά ποιήματα του Σεφέρη (γιατί με απελευθέρωσε από κάποιες εμμονές, άσχετα αν μου φόρτωσε άλλες), το Ζωή οδηγίες χρήσεως του Περέκ (γιατί με βοήθησε να ξεπεράσω την πιο δύσκολη χρονιά της ζωής μου), το Εκατό χρόνια μοναξιά (γιατί έκλαιγα με λυγμούς όταν το τελείωσα, επειδή είχε τελειώσει), το Η βουή και το πάθος του Φόκνερ (γιατί είναι Η βουή και το πάθος του Φόκνερ).

Είπα έξι βιβλία; Έπρεπε να με σταματήσετε.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ