«ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ» Φ. ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

dostoevsky2

«Όποιος λέει ψέματα στον εαυτό του και πιστεύει  το ίδιο του το ψέμα φτάνει στο σημείο να μη διακρίνει την αλήθεια, ούτε μέσα του ούτε γύρω του, και άρα χάνει την εκτίμησή του και για τον εαυτό του και για τους άλλους. Καθώς δεν εκτιμάει κανέναν παύει να αγαπάει…»

Αυτό ακριβώς το απόσπασμα ήταν η αιτία για να ξεκινήσω να διαβάζω το συγκεκριμένο βιβλίο. Ένα βράδυ που είχα αϋπνία –συχνό φαινόμενο για μένα τελευταία– χάζευα στην τηλεόραση μια συνέντευξη του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστάσιου ο οποίος σε κάποια στιγμή της συνέντευξης το ανέφερε. Δεν το κρύβω εντυπωσιάστηκα.

Για όσους δεν με ξέρουν θα ήθελα να πω ότι δεν ανήκω στους ονομαζόμενους «βιβλιομανείς», μια ομάδα που είναι της μόδας τελευταία. Δεν παθαίνω υστερία με τα αδιάβαστα βιβλία στη βιβλιοθήκη μου, δεν μετράω πόσα βιβλία έχω διαβάσει το μήνα ή τον χρόνο, δεν παρακολουθώ τα βιβλία που είναι της «μόδας» κάθε εποχή. Και φυσικά μου προκαλούν αλλεργία κάποιοι –ευτυχώς έχω την αίσθηση ότι είναι ελάχιστοι– που μετράνε την αξία τους και την αξία των συνανθρώπων τους από τον αριθμό των σελίδων που διαβάζουν, κατά τον ίδιο τρόπο που μια άλλη κατηγορία ανθρώπων μετράει την αξία τους από το «πάχος» του πορτοφολιού τους. Διαβάζω όταν μου κάνει κέφι και ό,τι μου κάνει κέφι με κύριο κριτήριο επιλογής τη συμβουλή που μου είχε δώσει πριν από πολλά χρόνια ο μεγάλος –κατά την γνώμη μου– δάσκαλος, κ. Ράμφος: «Να διαβάζεις τα βιβλία που έχουν αντέξει στον χρόνο, μόνο ό,τι αντέχει στον χρόνο έχει πραγματικά αξία».

Κάπως έτσι εισέβαλαν στην ζωή μου «Οι Αδελφοί Καραμάζοφ», ένα βιβλίο που με γοήτευσε από την πρώτη κιόλας σελίδα του, για να μην με πείτε υπερβολική εάν πω από την πρώτη κιόλας παράγραφο. Η πλοκή του, οι χαρακτήρες με τις αρετές και τα πάθη τους, οι περιγραφές του, ακόμα και όλες οι λεπτομέρειες, φαινομενικά τόσο ασήμαντες αλλά ουσιαστικά τόσο καθοριστικές, για να μπορέσει ο τεράστιος αυτός Συγγραφέας να σε βάλει μέσα στην ιστορία του, μέσα στο «μυαλό» του.

Το βιβλίο πραγματεύεται την πατροκτονία· θα αποφύγω να γράψω περίληψή του, αφενός γιατί μου είναι αδύνατο να βάλω σε μία παράγραφο ένα τόσο ογκώδες μυθιστόρημα και αφετέρου δεν θα ήθελα να σας αποκαλύψω ούτε μια σελίδα του. Είναι το τελευταίο μυθιστόρημά του και σε αυτό περιέλαβε τα περισσότερα αυτοβιογραφικά στοιχεία από κάθε άλλο ντοστογιεφσκικό έργο. Μέσα από τις σελίδες του νιώθεις τις αγωνίες του, τις έντονες αντιφάσεις του, τους προβληματισμούς του. Βλέπεις έναν άνθρωπο βαθιά θρησκευόμενο και λίγες σελίδες πιο κάτω αναρωτιέσαι αν τελικά πιστεύει ή όχι στον Θεό. Νιώθεις τον λύκο  αλλά και το πρόβατο που συνυπάρχουν μέσα του. Μπορεί να είναι άσπρο και μαύρο ταυτόχρονα, και καταφέρνει κάτι το μοναδικό. Καταφέρνει να συμφιλιωθεί με τις αντιφάσεις του, να πάρει απόσταση από αυτές και να μεγαλουργήσει. Όπως γράφει και ο ίδιος στην αρχή του βιβλίου του, στο Σημείωμα του Συγγραφέα:

 «….ο ιδιόρρυθμος είναι μια ιδιαιτερότητα, μια μοναδικότητα. Έτσι δεν είναι;

Λοιπόν αν δεν συμφωνείτε με αυτή την τελευταία θέση κι απαντήσετε: «Δεν είναι έτσι», εγώ θα αναθαρρήσω σχετικά με τον ήρωά μου Αλεξέι Φιοντόροβιτς. Διότι ο «ιδιόρρυθμος» όχι μόνο δεν είναι ιδιαιτερότητα και μοναδικότητα, μα απεναντίας συμβαίνει να εμπεριέχει, θα έλεγα,  τον  πυρήνα της ολότητας, ενώ οι υπόλοιποι άνθρωποι της εποχής του, λες και με ένα φύσημα του αέρα, αποκόπηκαν προσωρινά απ’ αυτόν για κάποιον λόγο…» 

Ο Ντοστογιέφσκι  για μένα είναι  μακράν ο μεγαλύτερος έρωτας απ’ όλους. Οι «Αδελφοί Καραμάζοφ» είναι ένα βιβλίο 1400 περίπου σελίδων και πιάνω τον εαυτό μου να το ξεφυλλίζω, να το χαϊδεύω και να νιώθω ευτυχής από τον όγκο του, γιατί αυτό σημαίνει ότι θα αργήσω να το τελειώσω και ταυτόχρονα θυμώνω με μένα όταν προχωράω πιο γρήγορα από όσο θα ήθελα, κάθε φορά που δεν μπορώ να το αφήσω από τα χέρια μου.

Το κοιτάω και αισθάνομαι δέος, το δέος εκείνο που σε πιάνει απέναντι σε ένα έργο τέχνης. Δέος γιατί κατορθώνει να μου δώσει μια άλλη, πιο «ανοιχτή», ματιά της  πραγματικότητας μου κι ας γράφτηκε το 1880, είναι πιο σύγχρονο από ποτέ.

Θα ήθελα τέλος να επισημάνω και να ευχαριστήσω ως αναγνώστης τις εκδόσεις «Ίνδικτος», τη μεταφράστρια κα Ελένη Μπακοπούλου για την εξαιρετική δουλειά που έχουν κάνει, και να κλείσω αυτές τις σκέψεις μου ακριβώς όπως ξεκίνησα :

«Η έμπρακτη αγάπη συγκριτικά με τη φανταστική είναι κάτι το σκληρό και τρομαχτικό. Η φανταστική αγάπη διψά για άμεσο άθλο, που θα εκπληρωθεί γρήγορα, και για πάνδημη αναγνώριση. Η έμπρακτη αγάπη όμως είναι μόχθος και αυτοκυριαρχία, και για κάποιους ολόκληρη επιστήμη.»

Έλενα Κολυβοδιάκου

 DOSTOEFSKY Karamazov