ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΡΙΟ ΜΑΡΚΙΔΗ

marios_markides

Χωράει το Διαδίκτυο μέσα σε μια ποιητική βραδιά σαν κι αυτή; Η απάντηση είναι ναι. Το διαδίκτυο είναι μια πραγματικότητα, έχει μπει στις ζωές μας. Και σας εξομολογούμαι ότι σ’ αυτό οφείλω την πρώτη γνωριμία μου με τον ποιητή Μάριο Μαρκίδη. Πριν από μερικά χρόνια ίδρυσα το ιστολόγιο varelaki, σελίδες Τέχνης και Πολιτισμού. Με τούτη την αφορμή λοιπόν και περιδιαβαίνοντας σε άλλα ιστολόγια με τα οποία έχει το varelaki εκλεκτική συγγένεια, «συνάντησα» το παρακάτω ποίημα του Μαρκίδη. Ήταν δημοσιευμένο στο ιστολόγιο «Νέοι Ήχοι στο παμπάλαιο νερό» [Ανθολογία ποίησης σε εξέλιξη] με την ετικέτα «Σύγχρονη ελληνική ποίηση σε αυστηρές μορφές». Διαβάζω το ποίημα:

Μόλις ξεπεράσω το ρίγος των δικών μου ποιημάτων

θα ασχοληθώ με τον κόσμο των πραγμάτων.

Θ’ ανοίξω γράμματα, θα ξεφυλλίσω βιβλία –

ανεξάντλητο απόθεμα για ειρωνεία.

.

Μακάρι να διέθετα περισσότερη ασέλγεια.

Εισπράττω μόνο του στιχουργού τα δικαιώματα,

φαγώθηκα με τις παρομοιώσεις και τα χρώματα

μα υπελείφθην, λένε, σε ποιητική ενέργεια.

.

Ασφαλώς, έχω στην τέχνη κάποια σημασία.

Στις κρίσεις μου γενικά επιδεικνύω ανοχή.

Τί ν’ απαντήσω: αντιδώρημα ή αντιπαροχή;

Οι αφιερώσεις μού προξενούν αμηχανία.

.

Ποιητής των αχράντων μας των μυστηρίων

(καθόλου τυχαία, κύριοι, η περίπτωσή μου)

αδικήθηκα φριχτά από τη νεύρωσή μου.

Εγώ, λογιστής απλώς των ερειπίων;

.

Να βρω έναν στόχο που δεν θα τον έχουν περπατήσει

– δεν με αποθαρρύνει της συνθέσεως η βραδύτης.

Η υψηλή έμπνευσή μου θα μιλήσει.

Είναι καλύτερος από μένα ο Ελύτης;

Καβαφική υφής, γεμάτο ειρωνεία, είναι αυτοαναφορικό αφού αναφέρεται στην Ποιητική Τέχνη. O Μαρκίδης φορώντας το προσωπείο του Ευμένη αυτοσαρκάζεται και σαρκάζει. Και μόνο για τους στίχους: «Ασφαλώς έχω στην Τέχνη κάποια σημασία / Οι αφιερώσεις μου προξενούν αμηχανία» και «Είναι καλύτερος από μένα ο Ελύτης;» θα έλεγα, μειδιώντας, ότι δικαιωματικά ο Μαρκίδης έχει τη θέση του σε αυτό το αφιέρωμα για τους Ποιητές στη Σκιά.

Μετά από τη γνωριμία μου με το ποίημα συνέβησαν δυο πράγματα: α) Άρχισα να ψάχνω περισσότερα για αυτόν και να αναζητώ τα βιβλία του. Έμαθα ότι αρκετά από αυτά έχουν εξαντληθεί και ότι η συλλογή του «Παρά ταύτα» τιμήθηκε με το κρατικό βραβείο ποίησης το 2002. β) Εμπνεύστηκα κι εγώ και σκάρωσα το παρακάτω ποίημα:

        Σατυρικόν

Βαρέθηκα τους ποιητές

που φλυαρούν

αδέξια περπατούν

και πιθηκίζουν.

.

Τους βαρέθηκα αυτούς, τους χλιαρούς,

που αρνούνται να παραδεχτούν

πως την ποίηση δεν ορίζουν.

Και το έγραψα όχι για να συμπεριλάβω τον Μαρκίδη μέσα σε αυτούς τους ποιητές, αλλά ακριβώς για να τον εξαιρέσω.

Προσπαθούσα να βάλω σε τάξη τις σκέψεις μου για τον ποιητή, αλλά δυσκολευόμουν. Θέλεις να μιλήσεις για τον ποιητή, αλλά δεν μπορείς να μην αναφερθείς και στον ψυχίατρο. Ο Μαρκίδης κανονικά εξασκούσε το ιατρικό του επάγγελμα με ζήλο. Μα συνδυάζεται  και συμβιβάζεται η ψυχιατρική με την ποίηση;, εύλογα θα ρωτήσεις. Μα συνδυάζεται η επιστήμη με την τέχνη τόσο άρτια στη συνείδηση του ανθρώπου; H απάντηση ακολουθεί:

O Μαρκίδης είναι μάλλον η μοναδική περίπτωση της νεοελληνικής γραμματείας που παντρεύει (αυτοθέλητα ή μη) την ποίηση με την ψυχανάλυση και την ψυχιατρική.

Από τη μία ο πρακτικός επιστήμων, ο πανεπιστημιακός δάσκαλος, ο λακανικός ψυχίατρος, από την άλλη ο ποιητής. Από τη μία τα κείμενα γύρω από την επιστήμη του -και είναι ουκ ολίγα- και από την άλλη τα ποιήματα. Άλλωστε ο ίδιος έχει πει ότι θεωρεί «την ποίηση και την ψυχανάλυση συγγενείς εξ αίματος». Με παρρησία έχει επίσης διακηρύξει: «Πιστεύω στην ποιητική αξία της ψυχαναλυτικής πρακτικής (με την αρχαιοελληνική έννοια του ποιείν)».

Οπότε δεν μπορώ να μην τον δω διττά. Και πάλι είναι λίγο. Γιατί είναι πολύ περισσότερα. Και στοχαστής και υποψιασμένος αναγνώστης και εύστοχος δοκιμιογράφος, και κριτικός λογοτεχνίας και μεταφραστής (υπήρξε ο πρώτος μεταφραστής της γλωσσολογικής εργασίας του Νόαμ Τσόμσκυ στα ελληνικά). Πολυσχιδής, πολυσύνθετος, ευρύς και με στόφα φιλοσόφου. Σοφά τα εμπεριέχει όλα η ποίησή του. Είναι ποίηση «πλουραλιστική», όπως κι ο ίδιος. Μια ποίηση που μοιάζει στον δημιουργό της!

180035-big 222172-big

Κάποιες επισημάνσεις :

Γοητευτικό το στοιχείο της διακειμενικότητας στο έργο του. O Μαρκίδης συνδιαλέγεται με αρκετούς λογοτέχνες και κριτικούς στην ποίησή του, όπως με τον  Καβάφη, τον Βάρναλη, τον Σεφέρη, τον Τίμο Μαλάνο, τον Άρη Αλεξάνδρου ακόμα και με τον Σαίξπηρ στο ποίημα «Παράπονο του τρελού», καθώς και με τον αρχαίο μας Σοφοκλή.

Αναπόφευκτα  συναντάς μέσα στο έργο του ιατρικούς όρους και ειδικό λεξιλόγιο (διάγνωση, dna, κληρονομικότητα, συνειρμός, ο ρόλος του ονείρου, η φαντασίωση, νεύρωση, γιατρέ μου, τραύμα…)

Τρίτον, είναι εμφανής η ειρωνεία στην ποίησή του, καθώς και η χρήση της μάσκας / περσόνας. Καταθέτει πράγματα φορώντας συχνά προσωπεία, κάτι που ως γνωστόν συνήθιζε ο Καβάφης. Αυτό δημιουργεί και αποστασιοποίηση και υψηλή αισθητική συγκίνηση. Δεν είναι τυχαίο που ο Μαρκίδης είχε υιοθετήσει ψευδώνυμο, δημοσίευε ποιήματα με το επίθετο Αφεντόπουλος.

Κάποιες στιγμές θυμίζει τον Σεφέρη στο εξής: ειδικά σε παλαιότερα ποιήματά του κάνει χρήση της μυθολογικής μεθόδου.

Γράφει και ομοιοκατάληκτα και σε ελεύθερο στίχο. Και ακόμα, είναι αξιοσημείωτο πώς καταφέρνει να χωρέσει συχνά στην ποίησή του λαϊκές λέξεις και φράσεις της καθημερινότητας, λέξεις και φράσεις άκρως αντιποιητικές και επικίνδυνες για την ποιότητα κι όμως… τις χωράει και καθόλου δεν ενοχλεί τον αναγνώστη. Για παράδειγμα ρε φίλε, ρε γαμώτο, μωρή, σε ξορκίζω, χώμα στο στόμα, θα σκίσουμε, γκολκήπερ, πουλημένος, μάγκες, κωλόπαιδο κι άλλες παρόμοιες.

Διαβάζω:

Πες μου τώρα κάτι, ρε γαμώτο

άνοιξε το στόμα σου

μίλησε, μίλα μου:

Πες ό,τι θέλεις τώρα.

Ό,τι και να μου πεις

εγώ θα το πιστέψω.

***

Εποχή των βροχών

σεβάσου μωρή αν έχεις τσίπα

την μετεωρολογική εκδοχή περί των εποχών.

Κάποτε αναμειγνύει με τόλμη την αρχαία με τη νέα μορφή της γλώσσας μας:

.

Aγανάκτησις Καίσαρος Εμμανουήλ

Κυρία τηλεόρασις θα σταματήσεις

να μας κόβεις τη χολή με τας ειδήσεις;

Κάποιες φορές δε διστάζει να γίνει κυνικός. Είναι σίγουρο ότι δεν τρέφει αυταπάτες και ότι δεν ζει σε γυάλινο πύργο. Διαβάζοντας το Νανούρισμά του για πρώτη φορά σοκαρίστηκα:

Έλα Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά και πάρε το

Έλα γριά με τα φριχτά δόντια και πάρε το

Έλα Τζών Σίλβερ

Έλα άσπλαχνε Ιαβέρη

Έλα Φο Μανσο  Εμπενέζερ Σκρούτζ, σερίφη του Νόττιγκχαμ

Λυσσασμένοι λύκοι, στρίγκλες, τέρατα

Ελάτε γαμώτο και πάρτε το

και μην το αφήσετε μέχρι το πρωί.

Μου ‘ρθε στο μυαλό ο Αναγνωστάκης. Είχε καταθέσει ότι «πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά», το είχε καταθέσει με πιο ήπιο ύφος…

Είναι και ερωτικός ο Μαρκίδης, χωρίς υπερβολές όμως.

Ο καθένας με την ομπρέλα του.

Όμως εγώ

δεν μπορώ

χωρίς

τη βροχή σου.

******

[…]Πώς να τολμήσω λοιπόν να σου υπενθυμίσω

τις Κυριακές που περάσαμε μαζί

εφόσον επακολούθησαν Δευτέρες;

******

«κι εγώ όταν ονειρεύομαι πως σε έχω, σε έχω»

*****

Μικρά κοσμήματα τα ολιγόστιχα ποιήματά του.

ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟ

Το γεγονός ότι το Πάσχα

με κάνει

να αισθάνομαι  καλύτερος

δεν αποδεικνύει

την ύπαρξη

του Θεού.

********

Αναφερόμενος στην τέχνη της Ποιήσεως, ο Μάριος Μαρκίδης σημειώνει κάπου: «Μοναχική και ανήμπορη διαδικασία η Ποιηση». Κάπως έτσι βιώνει αυτός τα πράγματα και κάπως έτσι είναι εν τέλει.

Λυπάμαι που δεν έγραψα ποτέ

τα ωραία ποιήματα

που είμαι βέβαιος

ότι θα μπορούσα να γράψω.

Είναι φορές που ο Μαρκίδης αποπνέει μελαγχολία και κάνει απολογισμό ζωής: «…μετράς μια μέρα το επί του συνόλου και βλέπεις τρομάζοντας πόση ζωή άφησες απ’ έξω». Σε κάποια ποιήματα και πεζά του επιδεικνύει ρητορική δεινότητα ανακατεμένη με ειρωνεία ή γίνεται θρασύς και δύσκολος, κάποτε έχει διδακτική και παιδαγωγική διάθεση. Ξέρει καλά να εναλλάσσεται κλείνοντας το μάτι στον αναγνώστη.

Συνομιλώντας με έναν οικογενειακό φίλο ψυχίατρο που γνώριζε προσωπικά τον Μαρκίδη, μου είπε ότι «ήταν άνθρωπος χαμηλών τόνων». «Χαμηλών τόνων παρά την πολυφωνία του;», αναρωτήθηκα! Και τότε αναλογίστηκα πάλι τον τόνο και το ύφος των ποιημάτων του. Που, μολονότι ποικίλουν, σε σφάζουν με το βαμβάκι.

Ο Μαρκίδης κάνει καταγγελίες, δεν σιωπά, ναι, σφάζει με το βαμβάκι!

O Ποιητής γράφει στο κείμενό του με τίτλο: «Ο καθένας  είναι το ύφος του -και το ύφος λογοδοτεί στο ήθος» Και ο ψυχαναλυτής Δημήτρης Βεργέτης σχολιάζει: «Λογοδοτεί στον δαίμονά του. Λογοδοτεί στον άλλο εντός του οποίου επιλέγει να κατοικήσει ο άνθρωπος ως υποκείμενο. Για τον Μαρκίδη αυτός ο Άλλος συνέπιπτε με τον Λόγο. Και με τον Λόγο στην Ηρακλείτεια φιλοσοφική σύλληψή του. Σε όλη την  έκταση του πολύπτυχου έργου του ο Μαρκίδης λογοδοτούσε στον λόγο ποιητικώ τω τρόπω».

Τελειώνοντας, πρόκειται για μια ιδιότυπη περίπτωση ποιητή που με προκαλεί να τολμώ τις υπερβάσεις και να επιχειρώ τη συμφιλίωση ή έστω την αρμονική συνύπαρξη των αντιθέτων. Αυτή η ποίηση μού δείχνει ότι η Τέχνη σε καμία περίπτωση ΔΕΝ είναι μονόδρομος. Πείραμα ναι. Ανατροπή ναι. Περιπλάνηση ναι. Αλλά ΠΟΤΕ ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ! Πίσω από τον Λόγο του Μαρκίδη υπάρχει ο άνθρωπος και το ήθος του. Πίσω από τον Λόγο είναι το πρόσωπο. Το πρόσωπο που στοχάζεται με ποίηση και ποιεί με στοχασμό.

Ασημίνα Ξηρογιάννη

229813-big 237201-big images