ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΙ ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ: ΤΑ ΣΤΑΦΥΛΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ

 Στάινμπεκ

Εικόνα 1η. Το 1970 ή 1971, μαζί με την τηλεόραση και το φορητό πικάπ, μπήκαν στο πατρικό σπίτι και κάποιες σειρές λογοτεχνικών βιβλίων αμερικάνικων εκδόσεων (Twentieth Century Classics / J. G. Ferguson Publishing Company / Chicago, Illinois). Υποψιάζομαι θα ήταν μόδα. Κάποιο από αυτά είχε τον περίεργο τίτλο The Grapes of Wrath.

Εικόνα 2η. Από το 1986 στην παλιά «Πρωτοπορία», για μεγάλο διάστημα  συναντιόμουν με τη δίτομη έκδοση του έργου με τα ρομαντικά εξώφυλλα, αρνούμενος να ασχοληθώ μαζί του, διαβάζοντας απλώς τον χαρακτηριστικό τίτλο: Τα Σταφύλια τής Οργής. Αυτά όμως ήταν προσημάνσεις. Αργότερα ασχολήθηκα με το κείμενο (μαζί με έναν χάρτη των ΗΠΑ και την πορεία που διαγράφει η Route 66) και η συνεύρεση ήταν έως και συγκλονιστική.

Ο Στάινμπεκ ακολουθεί ο ίδιος στα μέσα τού ’30 τους εξαθλιωμένους εσωτερικούς μετανάστες από την Οκλαχόμα στην Καλιφόρνια και κατόπιν καταγράφει αυτή την εμπειρία τής απέλπιδος αναζήτησης της επιβίωσης στο επικού χαρακτήρα κείμενό του. Κείμενο ιδιαίτερου ύφους και στο πρωτότυπο και στη μετάφραση του Κοσμά Πολίτη, στο οποίο η ρεαλιστική απλότητα της γραφής εναλλάσσεται με τη νατουραλιστική αφοπλιστική οπτική.

Ημερολόγιο της φυγής, χάρτης τής ψυχολογίας τού απελπισμένου είναι το κείμενο του Στάινμπεκ με φόντο την Οικονομική Κρίση τής εποχής χωρίς όμως ο συγγραφέας να εξαντλείται σε αυτό και μόνο το επίπεδο των οπτικοποιήσεων μέσω των περιγραφών του. Ο Στάινμπεκ γράφει ένα λογοτεχνικό κείμενο κοινωνικής κριτικής και σχολιασμού, μια πολιτική διαμαρτυρία ενάντια στο οικονομικό και πολιτικό σύστημα που έθρεψε τον εξαμβλωματικό ατομισμό, τις κοινωνικές διχοτομήσεις και ανισότητες και, επομένως, οδήγησε κυριολεκτικά στη συντριβή μεγάλες μάζες ανώνυμων ανθρώπων.

Δεν είναι όμως ο θυμός που αναδεικνύεται ως πρωτεύουσα αλλά και ταυτόχρονα αυτοαναλωνόμενη ιδιότητα στο κείμενο. Αυτό θα ήταν απλώς και μόνο μια μάταιη ηρωική αυτοπυρπόληση μηδενικού βεληνεκούς. Ό,τι  καταδεικνύει το κείμενο είναι η αξία τής μεταστοιχείωσης του θυμού και της απελπισίας σε πρωτογενή ανθρωπισμό, αλληλεγγύη και ένωση, αρχικά σε επίπεδο οικογένειας και κατόπιν ομάδας. Μα πάνω απ’ όλα, το κείμενο προβάλλει τη μανιώδη πάλη για επιβίωση και διατήρηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας κι έτσι αναδεικνύεται σε εμβληματικό εγκώμιο της θέλησης και της δράσης.

[Το κείμενο υπερτερεί τής αξιόλογης αλλά μετριοπαθούς (αυτο)λογοκριμένης ταινίας]

Δημήτρης Σαραντάρης

grapes2