«ΑΓΑΠΗΤΕ ΚΥΡΙΕ MOZART…»

mozart

1780, 16 του Δεκέμβρη, στο Μόναχο, ένας νεαρός σκυμμένος επάνω σε ένα γραπτό, που το συμπληρώνει μετά μανίας και βιαστικά, γράφει στον πατέρα του, του μιλάει για τη νέα του δημιουργία και τον ρωτά για τα νέα από την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Σάλτσμπουργκ. Και γράφει βιαστικά, γιατί σε λίγο η ταχυδρομική άμαξα θα φύγει και ο νεαρός δεν θα έχει ξανά την ευκαιρία, για αρκετό καιρό μετά, να μιλήσει με τους γονείς του. Ο βιαστικός αυτός νεαρός ακούει στο όνομα Wolfgang Amadeus Mozart και έχει ταξιδέψει μέχρι το Μόναχο για να παρουσιάσει την όπερά του «Ιδομενέας». Γι’ αυτόν τον «άτακτο» μικρό μουσικό θέλω να σας μιλήσω σε τούτο το άρθρο και να σας κάνω κοινωνούς μερικών προσωπικών στιγμών μιας μεγαλοφυΐας.

Το να διαβάζεις τα γράμματα μιας μεγάλης προσωπικότητας της Ιστορίας είναι ένας τρόπος για να μάθεις τις λεπτομέρειες εκείνες της ζωής του που συνήθως δεν θα γραφούν ποτέ σε επίσημες βιογραφίες. Το να διαβάζεις όμως την αλληλογραφία του Mozart, ισοδυναμεί με μια προσπάθεια να μπεις στο δωμάτιο ενός μικρού παιδιού και να εξηγήσεις με τη λογική το γιατί των παιδικών του παιχνιδιών.

Η αλληλογραφία του Mozart είναι κάτι παραπάνω από μια πηγή για την ιστορία ενός μουσικού τόσο σπουδαίου όσο αυτός. Είναι μια περιγραφή της πραγματικότητας της Κεντρικής Ευρώπης στα μέσα του 18ου αιώνα και μάλιστα όχι μέσα από τα μάτια ενός ιστορικού ή ενός ταξιδευτή αλλά ενός μυαλού ατόφιου και καθαρού, όπως το μυαλό του μεγάλου μας συνθέτη.

Οι στιγμές που περιγράφονται στα γράμματα παρουσιάζουν μια μεγάλη γκάμα, είναι στιγμές ερωτικές μέχρι και στιγμές που ο νεαρός Wolfgang συναντιέται με μεγαλοσχήμονες ανθρώπους και τους περιφρονεί επιδεικτικά, αρνούμενος να παραχωρήσει οποιαδήποτε ελευθερία. Χαρακτηριστικό της δυσανεξίας που παρουσίαζε στην «καταπίεση» είναι ένα γράμμα του (16/12/1780) στο οποίο εξομολογείται στον πατέρα του: «Μετά χαράς θα λάβαινα γράμμα του [του αρχιεπισκόπου του Σάλτσμπουργκ, στου οποίου τη δούλεψη βρισκόταν ο συνθέτης] που να μου λέει ότι δε με χρειάζεται πια.». Αυτή την ελευθερία ήξερε βέβαια πως κάποτε θα την ακριβοπλήρωνε, καθώς ήταν η «ελευθερία του δραπέτη», όπως την έλεγε ο Ιερός Αυγουστίνος˙ ελευθερία που σε κατατρέχει και σε κατατρύχει για μια ζωή. 

mozart-1

Μέσα από τα γράμματα του Mozart μπορεί κανείς να διακρίνει το ελεύθερο πνεύμα του ανθρώπου και του δημιουργού, του δημιουργού που δεν μπορεί να παραμείνει στο συμβατικό ή το τυπικό. Δεν μπορεί να συμβαδίσει «με τις αρχές και τις εξουσίες του αιώνος» του, με την προχειρότητα που, όπως και σήμερα, έτσι και τότε παρακινούσε την ιντελιγκέντσια του καιρού να μυηθεί στη μουσική όχι για την ανύψωση της ψυχής αλλά για το θεαθήναι και το κοινωνικό status.

H αλληλογραφία του «πρίγκιπα της μουσικής», όπως τον έχουν χαρακτηρίσει, περιέχει όμως και μπόλικες σκανδαλιστικές καταθέσεις που θα έκαναν τους περισσότερους «ευσεβείς» και αυλοκόλακες μουσικόφιλους του κύκλου του να ερυθριούν! Πρόκειται, όπως αναφέραμε και παραπάνω, για στιγμές από την ερωτική ζωή του Mozart, στιγμές ανάρμοστες για τον πουριτανισμό της εποχής εκείνης αλλά και κάθε εποχής μάλλον, που βλέπει τον συνθέτη σαν μουσειακό είδος, ξεχνώντας ότι πρόκειται για έναν, κατά τα άλλα, κοινό άνθρωπο, και μάλιστα νεαρής ηλικίας εν προκειμένω, που είναι λογικό και φυσικό να έχει ζωηρές επιθυμίες και να τις εκφράζει.

Ο νεαρός Wolfgang, τελείωσε το γράμμα του και είναι έτοιμος να το δώσει στον οδηγό της άμαξας, με τη σύσταση του πατέρα του πίσω στην πατρίδα. Και ξέρει ότι θα πρέπει να περιμένει καιρό ακόμα για να γράψει, αφού πρώτα λάβει γράμμα του πατέρα του γεμάτο νουθεσίες και εντολές, που σίγουρα θα πετάξει στον κάλαθο των αχρήστων, κάνοντας εκείνο το άλμα που είναι γρηγορότερο και από τη φθορά [Ελύτης], κερδίζοντας το αιώνιο που του χάρισε η μεγαλοφυΐα του. Ο νεαρός συνθέτης σηκώνεται πια, κοιτάζει για μια στιγμή το γράμμα μην και ξέχασε να γράψει κάτι, το κρατά για λίγο στα χέρια του και χαμογελά παραδίδοντας το στον βοηθό του ταχυδρόμου. Σε λίγο ένα βιολί που κουρδίζει τον επαναφέρει στην πραγματικότητα, οι πρόβες για την όπερά του «Ιδομενέας» ξαναρχίζουν.

 

Γιάννης Χριστόπουλος

erato1