Η ΛΕΣΧΗ ΤΗΣ ΑΠΑΙΣΙΟΔΟΞΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

jean-michel-guenassia_150

Jean – Michel Guenassia, “Η ζωή που ονειρεύτηκε ο Ερνέστο Γκ.”, εκδ. Πόλις, σελ. 519

Η πρώτη γνωριμία ποτέ δεν λαθεύει. Η λεπταίσθητη, κομψή και ρομαντική «Λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων (εκδ. Πόλις), έδωσε στον Ζαν Μισέλ Γκενασιά, εκείνη την ακριβή –για κάθε πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα– αποδοχή, που ξεπέρασε τον απλό ερεθισμό για κάποιο νιόβγαλτο ταλέντο (καίτοι ο Γκενασία ήταν ήδη εξηντάρης, όταν έκανε το δεύτερο λογοτεχνικό βήμα του), και τον κατέταξε στους στέρεους «παραμυθάδες»· στην ευρεία παράδοση των καλών γραφιάδων της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Το δεύτερο μυθιστόρημά του (ποταμός, όπως και το πρώτο), «Η ζωή που ονειρεύτηκε ο Ερνέστο Γκ.» (εκδ. Πόλις), επιβεβαιώνει τη δυνατότητα του Γκενασιά να φτιάχνει μακρές δομές ιστοριών, που δεν ακροβατούν αγκομαχώντας, αλλά είναι ικανές να διατρέχουν μεγάλα ιστορικά γεγονότα, σε μακροσκοπικό επίπεδο, και κρίσιμες προσωπικές τροχιές, σε μικροσκοπική βάση.

Ο Γκενασιά προσδένεται, με τα βιβλία του, στη σπουδαία χορεία των συγγραφέων που προσπάθησαν (και τα κατάφεραν), να συνδέσουν το γενικό με το περιπτωσιολογικό· τα μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα με τις παραβολικές τροχιές που κάνουν οι ζωές των απλών ανθρώπων. Οι ιστορίες του κατοπτρίζονται σε δύο επάλληλους καθρέφτες. Οι κοινωνικές συνθήκες επιβάλλονται στην ανθρώπινη συνθήκη, αλλά και η ανθρώπινη συνθήκη μετέχει ενεργά στο πολιτικό παίγνιο. Ο μακρύς βίος του Εβραίου γιατρού Γιόζεφ Κάπλαν, είναι η αρχή και το τέλος αυτού του μυθιστορήματος, όμως, στο ενδιάμεσο δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει το συνδαύλισμα των ιστορικών γεγονότων (κατακλυσμιαία, το δίχως άλλο), τα οποία και επενεργούν δραστικά στην μοίρα των ηρώων. Τα εκατόχρονα του Κάπλαν (γεννήθηκε το 1910 στην Πράγα, προερχόμενος από οικογένεια επιφανών ιατρών και φτάνει ο βίος του μέχρι το 2010), περιλαμβάνουν προσωπικές απογοητεύσεις, χαμένες αγάπες, ιδεολογικές μετατοπίσεις, ματαιωμένα όνειρα και ένα… κλείσιμο των προσωπικών «βιβλίων» του με τρόπο σημαδιακό. Τριγύρω του ο κόσμος φλέγεται: οι προετοιμασίες για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η «τελική λύση» στο εβραϊκό ζήτημα, η μετανάστευση, ο διαμελισμός της Ευρώπης, η εσωτερική εξορία, η άνοδος του κομμουνισμού και η γραφειοκρατική μετεξέλιξή του σε ένα σύστημα αυταρχικό και απάνθρωπο.

Τον Καπλάν, τον συναντούμε, ανέμελο φοιτητή στο Ινστιτούτο Παστέρ του Παρισιού. Τον ακολουθούμε στο Αλγέρι, καθώς αποδέχεται την πρόσκληση ενός εργαστηρίου γαλλικών συμφερόντων· είναι η δεκαετία του ’30, γεμάτη έρωτες, πάθη και ειλικρινή θέρμη. Ο Κάπλαν, εξαίρετος χορευτής και λάτρης της μουσικής του Κάρλος Γαρδέλ, θα ερωτευτεί τη Νέλι και θα παντρευτεί την Κριστίν. Το όνειρό του διακόπτεται βίαια, με την αναγκαστική εξορία του στην έρημο της Αλγερίας, για να γλυτώσει τη σύλληψη και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί. Η επιστροφή του στην Πράγα, μετά το τέλος του πολέμου, τον βρίσκει απροετοίμαστο για όσα θα επακολουθήσουν. Ο πατέρας του είναι εξαφανισμένος (και μάλλον νεκρός σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης), η γυναίκα του έχει διαφύγει στη Δύση, ο ίδιος βιώνει με συγκατάβαση τον απομονωτισμό του, αλλά και την περίτρομη διαβίωση στον σκληρό πυρήνα του κομμουνιστικού καθεστώτος. Διόλου τυχαία η ταύτιση του Κάπλαν με τον καφκικό Γιόζεφ Κ. – και όχι μόνο λόγω ονόματος.

Εμβόλιμη, αλλά καθόλα ουσιαστική, είναι η ιστορία στην οποία πρωταγωνιστής είναι ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Ο Τσε μεταφέρεται τραυματισμένος, με άκρα μυστικότητα, στην Τσεχοσλοβακία και συγκεκριμένα στο σανατόριο που διευθύνει ο Κάπλαν. Ο Γκενασιά χειρίζεται τη συνάντηση των δύο ανδρών, αλλά και τις ερωτικές περιπέτειες του Τσε με την κόρη του Κάπλαν, με τρόπο επιδέξιο. Κινείται μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας, απεκδύεται το ρόλο του ιστορικού που επιθυμεί να αναπαραστήσει πιστά τις ιστορικές αποχρώσεις και την αυτάρκεια των πραγματικών γεγονότων.

«Η ζωή που ονειρεύτηκε ο Ερνέστο Γκ.» είναι μια τοιχογραφία ιστορικών γεγονότων, πληθωρικών αισθημάτων, βεβαιοτήτων που κατέρρευσαν με πάταγο, ερώτων που τιθασεύτηκαν, ελπίδων που χάθηκαν και γεννήθηκαν ξανά, μουσικής παρόρμησης υπό τους ήχους της βελούδινης φωνής του Γαρδέλ. Είναι ένα μυθιστόρημα αποτίμησης, και τοποθέτησης του ανθρώπου στα γρανάζια της ιστορίας.

Ο Γκενασιά δεν κραδαίνει τη σημαία κάποιας λογοτεχνικής πρωτοπορίας· υφολογικά τάσσεται στις γραμμές του απέριττου λόγου. Η γραφή του, ωστόσο, έχει έναν κινηματογραφικό κυματισμό που εκπλήσσει ευχάριστα. Πάνω από όλα: ξέρει να διηγείται ιστορίες.

Διονύσης Μαρίνος

988290_489912307770382_1909652628_n