Ο ΚΑΛΟΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΕΙ

JS1 001

Διαβάζω τελευταίως όλο και περισσότερες συμβουλές για το τι πρέπει να είναι ο καλός λογοτεχνικός ήρωας, πώς μπορεί να αιχμαλωτίσει το ενδιαφέρον, να κεντρίσει την περιέργεια για το τί θα γίνει παρακάτω χωρίς να μονοπωλήσει την ιστορία, χωρίς να γίνει ένας Ζορμπάς έτοιμος να καταβροχθίσει το βιβλίο. Ναι, το ομολογώ, ποτέ δεν μου άρεσαν τα μυθιστορήματα-προσωπογραφίες για αυτό και βαριέμαι αφόρητα τα βιογραφικά. Όμως ένας χαρακτήρας λογοτεχνικός που δεν προχωρά την πλοκή αλλά βουλιάζει σε αυτή σαν λασπωμένος γίγαντας είναι πάντα απωθητικός.

Το βασικό πρόβλημα είναι τα κλισέ, το πώς θα γλιτώσεις από τον στερεοτυπικά κακό και τον αφόρητα καλό, από αυτόν που έχει όλα τα ελαττώματα πάνω του κι από κείνον που δεν έχει κανένα. Είναι πολύ εύκολο να πέσεις στην παγίδα ενός τέλειου ήρωα, που όλα τα κάνει σωστά· όμως πώς θα μάθει αν δεν πάθει;

Ακόμα ένας ήρωας που δεν εξελίσσεται, που αφήνεται να μας αφηγείται τον εαυτό του αντί να ζει, που περιγράφει ο ίδιος αυτό που είναι, καταντά ασήμαντος. Οι συστάσεις στην πραγματική ζωή γίνονται πάντα με ένα κούνημα του κεφαλιού, μια χειραψία, ένα φιλί, στη χάρτινη γιατί να σου λέει ο άλλος με την μία «γεια σου, με λένε Κώστα, είμαι φιλόδοξος και πεισματάρης αλλά κατά βάθος καλός άνθρωπος»;

Απωθητική πολύ είναι η γκρίνια, η κοινοτοπία στα λόγια και στον χαρακτήρα – η μαμά μου, η γιαγιά σου, ο μανάβης που επαναλαμβάνουν τις φράσεις που όλοι ξέρουμε και αγαπάμε με πολλά αποσιωπητικά που αποδεικνύουν το βαθυστόχαστο των συλλογισμών. Η καθημερινότητα που γίνεται αβάσταχτη δεν μπορεί να μονοπωλεί το βιβλίο, παρά μόνο σε κείνες τις περιπτώσεις που πρέπει να ανατραπεί.

Από την άλλη, μου αρέσει να ξέρω με ποιόν έχω να κάνω, ένας αψυχολόγητος τύπος που άγεται και φέρεται, που είναι απρόβλεπτος όλες τις φορές είναι αδύνατο να σε κάνει να ταυτιστείς. Η συνέπεια -ως τη στιγμή που ο χαρακτήρας θα την καταστρατηγήσει για να ανοίξει τα φτερά του- απαιτείται για να μη νιώθει ο αναγνώστης πως ο συγγραφέας τον κλέβει, δεν τον βάζει μες στα κόλπα, του κρύβεται. Πρέπει να ξέρουμε τι θέλει σε γενικές γραμμές, τι τον εμποδίζει να τα καταφέρει, τι εμπόδια πρέπει να ξεπεράσει. Φυσικά  δυο τρεις άσοι μυστηρίου στο μανίκι ποτέ δεν έβλαψαν κανένα.

Οι ισορροπίες είναι λεπτές ανάμεσα στην καταιγιστική δράση που ρουφά τα πρόσωπα στο πέρασμά της και την αφόρητη αδράνεια. Ανάμεσα στον ήρωα και την ιστορία του, αυτό που θέλει κανείς να πει και τελικά τι καταφέρνει και λέει. Ένα είναι για μένα σίγουρο, για να είναι καλό ένα μυθιστόρημα, στο τέλος ο λογοτεχνικός ήρωας πρέπει να πεθάνει∙ τόσο μέσα στο συγγραφέα όσο πολύ περισσότερο μέσα στο μυαλό του αναγνώστη. Πρέπει, ακόμα κι όταν αφήνει ανοιχτούς τους δικούς του λογαριασμούς, να τους έχει τελειώσει με τους λογοτεχνικούς εταίρους του. Διαφορετικά απαιτείται σήκουελ, κι εγώ πάντα αυτά τα θεωρούσα αποτυχημένα.

Κατερίνα Μαλακατέ

www.diavazontas.blogspot.gr

Stranger-than-Fiction-will-ferrell-272971_1024_768