ΓΙΑ ΤΙ ΠΡΑΓΜΑ ΜΙΛΑΜΕ, ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ;

 Haruki-Murakami-001

Μια εκδοχή στο όριο της διακειμενικότητας· ποιος γνωρίζει τι θα μπορούσε να συντελεστεί;

Αν ο Τένγκο του «1Q84», συναντούσε τον Τόρου του «Κουρδιστού Πουλιού», στον πάτο ενός πηγαδιού, τι ακριβώς θα συζητούσαν; Θα είχαν τη δυνατότητα να βγουν από κει μέσα; Και αν ναι, θα περνούσαν από το τζαζ μπαρ του Χατζίμε («Νότια των συνόρων, δυτικά του ήλιου») για να πιούν ένα γύρο μπίρες με μπέρμπον;

Σ’ αυτό το συγκριτικό παιχνίδι δεν υπάρχουν απαντήσεις. Ο ίδιος ο Μουρακάμι λατρεύει τα μυστήρια και τις ερωτήσεις· σπάνια τις καταφάσεις.

Οι ήρωες του δαιμόνιου Ιάπωνα είναι σαν αερικά που σφηνώνουν μέσα σε μια ακίδα πραγματικότητας. Ή σαν λογοκρατούμενες νησίδες που βρέχονται από παράλογα νερά.

Γυναικείες φιγούρες που κυοφορούν δίχως προηγουμένως να έχουν έρθει σε σαρκική επαφή με τον αγαπημένο τους (η Αομάμε στο «1Q84»). Γυναίκες που αποχωρίστηκαν τη συζυγική κλίνη γιατί χάθηκε η γάτα τους (η Κουμίκο στο «Κουρδιστό Πουλί»). Έφηβες μπολιασμένες με μια αιφνίδια γνώση του κόσμου, αλλά και άλλες με μιαν αίσθηση ανομοιομορφίας με την πραγματικότητα. Η Μάγιου και η Φουκαέρι, μπράβοι που γνωρίζουν τον Προυστ, μυστηριώδεις υπάρξεις με ραγισμένο παρελθόν, χαμένες αγάπες, κυνικοί παράνομοι και σεχταριστές, μουσική υπόκρουση από τζαζ και κλασική μουσική· ένας κόσμος μπερδεμένος.

Με εξαίρεση το pop – hit του Μουρακάμι (βλ. «Νορβηγικό Δάσος»), του οποίου οι διακυμάνσεις είναι ρυθμισμένες από έναν ρεαλιστικό τόνο, σε όλα τα υπόλοιπα μυθιστορήματά του, μπορούν –δυνητικά– να συμβούν τα πάντα. Το παράξενο είναι τούτο: όντως συμβαίνουν.

Murakami_1Q84

Ένας κόσμος με τρέχουσα χρονολογία (1984 που παραπέμπει ευθέως στον Όργουελ), αλλά και ο 1Q84 που σηματοδοτείται από ένα οφθαλμοφανές, ρευστό ερωτηματικό. Δύο φεγγάρια που παραδέρνουν στον ουρανό, γάτες πάνε και έρχονται, Ανθρωπάκια ψάχνουν δίοδο στον έξω κόσμο για να φτιάξουν, με θαυμαστή επιδεξιότητα, χρυσαλλίδες στον αέρα. Ένα ξερό πηγάδι που οδηγεί σε μια αχρονική κρύπτη, γυναίκες που βλέπουν τα μελλούμενα και εξηγούν τα παρελθόντα διαισθητικά, γεγονότα ακραίας αλληγορίας που συμβαίνουν μετά από έναν σεισμό.

Ο Μουρακάμι δεν είναι Όε, ούτε Καουαμπάτα. Αν ήταν, τότε στο «Σπίτι των κοιμισμένων κοριτσιών» θα συνέβαιναν πράγματα και θαύματα. Ο Μουρακάμι είναι, σαφέστατα, ο πιο δυτικόστροφος (sic) συγγραφέας της Ιαπωνίας. Είναι σχεδόν τόσο αφομοιωμένος από το life style της Δύσης που το μόνο αυθεντικά ιαπωνικό στα βιβλία του είναι τα φαγητά που… ταΐζει τους  ήρωές του. Α, όλα κι όλα: οι ήρωες του Μουραμάκι τρώνε καλά· ακόμα και οι εργένηδες ξέρουν να μαγειρεύουν το κατιτίς τους. Τα δε σχόλια γύρω από τα υλικά, την προετοιμασία και το τελικό αποτέλεσμα του γεύματος, αποτελούν για τον Μουρακάμι μια πρώτης τάξης αφήγηση, που αγγίζει τα όρια της γαστριμαργικής λεπτομέρειας έμπειρου σεφ.

Για την περίπτωση του άτακτου Ιάπωνα, ο Φράνζεν είχε δηλώσει «τα βιβλία του μπορούν να με οδηγήσουν σε μια σήραγγα. Είμαι τόσο χωμένος στη ζωή της μεγαλούπολης, που όταν ξαπλώνω για να διαβάσω, κάτι τέτοιο μου αρκεί για να πάω κάπου αλλού».

Σε εκείνο το απόλυτα επινοημένο «αλλού» του Μουρακάμι. Όντως, ο αποσπασματικός, πολλάκις χαοτικός, δίχως φυσική υπόσταση, κόσμος του, είναι και το ισχυρό μυθιστορηματικό χαρτί του. Το 1997, μια κριτικός των «New York Times», τον είχε κατηγορήσει για την εξίσου αποσπασματική, χαοτική και δίχως υπόσταση δομή των βιβλίων του.

Μα, ακόμα και ο ογκόλιθος της τριλογίας «1Q84», περιδινήθηκε σε κάμποσους γύρους πολεμικής. Αρκετοί σκεπτικιστές θεωρούν πως άφησε πολλά ερωτήματα αναπάντητα μέσα στην πλοκή, πράγματα και καταστάσεις που όφειλαν να αναλυθούν περισσότερο από τον συγγραφέα.

Όπως και να ‘χει ο Μουρακάμι είναι ένας φετιχιστής των προτάσεων (αξεπέραστος, sentence by sentence, συγγραφέας), της παραδοξολογίας, της κατασκευής νοηματικών εντάσεων (ας είναι καλά ο Τσάντλερ τον οποίο και έχει ξεκοκαλίσει), της ελευθεριότητας στη σκέψη (κι ας μη φοβάται την εκτεταμένη χρήση των λογοτεχνικών κλισέ), εντέλει μια αφηγηματική… υπερταχεία. Το ζητούμενο είναι να ακολουθήσεις τον φρενήρη ρυθμό του. Γράφει, όπως τρέχει και ως γνωστόν είναι μέγας λάτρης του τρεξίματος. Αν προσπαθήσεις να τον ακολουθήσεις ασθμαίνοντας, τότε θα κλατάρεις. Όχι τόσο εξαιτίας της έκτασης πολλών βιβλίων του (κλασικά «τούβλα»), αλλά διότι η οριακή ροή του κειμένου θα σε αφήσει απροστάτευτο. Ξεκινώντας ένα μυθιστόρημα του Μουρακάμι, οφείλεις εκ προοιμίου να «υπογράψεις» μια σύμβαση εξαρτημένης αναχώρησης από την πραγματικότητα.

HM-Monkey

Οι φίλοι του απογοητεύτηκαν όταν πήρε το Νόμπελ ο Μο Γιαν. Θεώρησαν πως θα αργήσει η σειρά του αγαπημένου τους «εφευρέτη». Τώρα είναι ξανά στο προσκήνιο και τα γραφεία στοιχημάτων τον θεωρούν από τα μεγάλα φαβορί.

Αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις, ξέρουμε από τώρα κάποιον που θα περιμένει τον Μουρακάμι στη γωνία. Πρόκειται για τον συμπατριώτη του, Κενζαμπούρο Όε, ο οποίος το 1994 (τη χρονιά που πήρε το Νόμπελ), άκουσε τον Μουρακάμι να λέει με στόμφο «όποιος παίρνει Νόμπελ, έχει τελειώσει ως συγγραφέας».

Ιδιορρυθμίες των συγγραφέων, θα πείτε.

Το ερώτημα ωστόσο παραμένει: τελικά για τι πράγμα μιλάμε, όταν μιλάμε για τον Μουρακάμι;

Διονύσης Μαρίνος